Agnimantha

De Bhavaprakasha beschrijft Agnimantha als verwarmend en noemt het bij zwelling en bloedarmoede. De wortel van Agnimantha is een van de tien wortels van het bekende Ayurvedische mengsel Dashamula. Welke plant met Agnimantha bedoeld is, verschilt per bron: de Indiase farmacopee beschrijft onder deze naam de wortel van een andere plant, Clerodendrum phlomidis. Onderzoek bij mensen met Premna serratifolia hebben we niet gevonden; er zijn alleen proeven met dieren en in het laboratorium. Het blad wordt op Sulawesi (Indonesië) als groente gegeten. Over de veiligheid bij mensen is weinig bekend.

Wetenschappelijke naam

Premna serratifolia L.^[1],[2]

Plantenfamilie

Lamiaceae^[1],[2]

Botanische synoniemen

Premna integrifolia L., Premna obtusifolia R.Br., Premna corymbosa (Burm.f.) Schauer, Premna spinosa Roxb., Cornutia corymbosa Burm.f.^[1],[2]

Sanskrietnaam

Agnimantha, Brihad agnimantha (grote vorm), Jaya, Jayanti, Shriparni, Ganikarika, Tarkari, Nadeyi, Vaijayantika^[3],[5]De synoniemen in de Bhavaprakasha gelden voor Agnimantha als geheel, niet alleen voor Premna serratifolia.

Gebruikt plantendeel

Wortel (in Dashamula), Stambast (in sommige officiële bereidingen), Blad, bast, hout en bloemen (volksgebruik)^[5],[7]De Bhavaprakasha noemt geen plantendeel. Agnimantha hoort bij de tien wortels van Dashamula; de Indiase farmacopee voor samengestelde middelen gebruikt in sommige bereidingen ook de stambast.

Herkenning

Een struik of kleine boom tot 10 meter hoog, vaak klimmend en soms met doorns op stam en grote takken. De bladeren zijn breed elliptisch tot eirond, gaafrandig of aan de top getand. De kleine, groenig witte bloemen staan in trossen aan het eind van de takken en hebben een onaangename geur. De vruchten zijn kleine steenvruchten van 3 tot 6 mm, eerst groen en later zwart. De wortels zijn geelbruin en houtig.^[7]

Let op verwarring: De naam Agnimantha wordt voor verschillende planten gebruikt. Volgens een overzicht van de Dashamula-planten onderscheiden Ayurvedische teksten een grote vorm (Brihad agnimantha), die geleerden koppelen aan Premna integrifolia (= Premna serratifolia), en een kleine vorm (Kshudra of Laghu agnimantha), gekoppeld aan Clerodendrum phlomidis. De vertaler van de Bhavaprakasha noemt dezelfde twee planten. De Ayurvedic Pharmacopoeia of India beschrijft onder de naam Agnimantha de wortel van Clerodendrum phlomidis; verschillende uitgaven van het officiële Ayurvedische formularium wisselen tussen beide planten, zonder uitleg waarom. Gegevens over Agnimantha uit de farmacopee of uit onderzoek met Clerodendrum phlomidis gelden dus niet zonder meer voor Premna serratifolia.^{[3],[4],[5],[6]}

Let op verwarring: In de literatuur komen de namen Premna integrifolia, Premna serratifolia en Premna obtusifolia door elkaar voor. Volgens de World Checklist of Vascular Plants zijn het namen voor dezelfde soort, met Premna serratifolia als geaccepteerde naam.^[1],[7]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De Bhavaprakasha noemt Agnimantha bij zwelling (shvayathu, vochtophoping) en pandu (bloedarmoede). Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[3]
• Agnimantha is een van de vijf wortels van de Brihat panchamula en daarmee een van de tien wortels van Dashamula, een veelgebruikte groep in Ayurvedische mengsels. Onderzoek naar zulke mengsels zegt niets over de werking of veiligheid van Agnimantha zelf.^[5],[7]
• Volgens een overzichtsartikel wordt het blad in het volksgebruik genoemd bij verkoudheid en koorts en om de melkproductie te bevorderen, de stambast bij malaria, het hout bij gewrichtsklachten en de bloemen bij reuma, zenuwpijn, verkoudheid en koorts. Ook dit is traditioneel gebruik, geen bewijs.^[7]

Gebruik als voedsel

Het blad van Premna serratifolia wordt in Midden-Sulawesi (Indonesië) als groente gegeten. Dat zegt iets over gebruik als voedsel, maar het is geen onderzoek naar de veiligheid van wortel, bast of extracten.^[10]

Giftigheid bij dieren

In een onderzoek bij muizen gaf een extract van het blad, eenmalig of 28 dagen lang via de mond gegeven, geen tekenen van giftigheid en geen afwijkingen in bloedwaarden of in het weefsel van lever en nieren; ook bij zeer hoge hoeveelheden stierven er geen dieren. Het ging om één soort extract van het blad, niet om de wortel, en alleen om muizen.^[9]

Wat niet bekend is

We vonden geen beschrijvingen van bijwerkingen, allergie of vergiftiging bij mensen, en geen giftigheidsonderzoek met de wortel. Er is geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-informatie over deze plant. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[9],[10]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Premna serratifolia L., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 165146; synoniemen o.a. Premna integrifolia L., Premna obtusifolia R.Br., Premna corymbosa (Burm.f.) Schauer. https://www.gbif.org/species/207224990 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Premna serratifolia L., Mant. Pl. Altera 253 (1771). https://www.ipni.org/n/864424-1 — gelezen op 2026-10-29.
3. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Guḍūcyādi varga, Agnimantha. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Guḍūcyādi varga, Agnimanthā, verzen 23–24, p. 231; gelezen op de paginascan. De botanische namen (1. Premna integrifolia / P. latifolia, grote vorm; 2. Clerodendrum phlomidis, kleine vorm) zijn de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
4. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume III, monografie nr. 2 Agnimantha (Root): Clerodendrum phlomidis Linn.. Vol. III nr. 2, pp. 3–4; inhoudsopgave gelezen op de scan van de Wellcome Collection (via archive.org), monografie in de digitale editie. Alleen gebruikt om te laten zien dat de farmacopee de naam aan een andere soort geeft. https://archive.org/details/b32220522_0003 — gelezen op 2026-10-29.
5. Aparna S, Ved DK, Lalitha S, Venkatasubramanian P (2012). Botanical identity of plant sources of Daśamūla drugs through an analysis of published literature. Ancient Science of Life 32(1):3–10. volledige tekst: inleiding (Daśamūla) en paragraaf Agnimantha. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3733204/ — gelezen op 2026-10-29.
6. Thomas V, Nair SNV, Ved DK, Shankar D (2020). Controversial identities of medicinal plants in classical literature of Ayurveda. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine 11(4):565–572. volledige tekst; passage over Agnimantha als plant waarvoor tradities verschillende soorten gebruiken. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7772482/ — gelezen op 2026-10-29.
7. Mali PY (2015). Premna integrifolia L.: A review of its biodiversity, traditional uses and phytochemistry. Ancient Science of Life 35(1):4–11. volledige tekst: synoniemen, morfologie, verspreiding, traditioneel gebruik. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4623632/ — gelezen op 2026-10-29.
8. Mali PY (2016). Pharmacological potentials of Premna integrifolia L. Ancient Science of Life 35(3):132–142. volledige tekst: overzicht van dier- en laboratoriumonderzoek en conclusie. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4850773/ — gelezen op 2026-10-29.
9. Singh C, Tiwari KN, Kumar P, Kumar A, Dixit J, Saini R, Mishra SK (2021). Toxicity profiling and antioxidant activity of ethyl acetate extract of leaves of Premna integrifolia L. for its application as protective agent against xenobiotics. Toxicology Reports 8:196–205. volledige tekst: acute en subacute giftigheid bij muizen, bloedwaarden, weefselonderzoek, conclusie. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7811065/ — gelezen op 2026-10-29.
10. Simamora A, Santoso AW, Timotius KH, Rahayu I (2020). Antioxidant Activity, Enzyme Inhibition Potentials, and Phytochemical Profiling of Premna serratifolia L. Leaf Extracts. International Journal of Food Science 2020:3436940. inleiding: gebruik van het blad als groente in Midden-Sulawesi. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7532407/ — gelezen op 2026-10-29.
11. renjus box, via iNaturalist (2023). iNaturalist-waarneming 157916878, Premna serratifolia (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/157916878 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.