Gambhari

In de Ayurveda wordt de wortel beschreven als bitter en samentrekkend, zwaar en verwarmend. Er is geen onderzoek bij mensen gevonden met Gambhari alleen; het is alleen onderzocht als onderdeel van mengsels. Dieronderzoek met extracten van andere delen geeft een wisselend beeld; over de veiligheid bij mensen is weinig bekend.

Wetenschappelijke naam

Gmelina arborea Roxb. ex Sm.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Lamiaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Gmelina oblongifolia Roxb., Gmelina rheedei Hook., Gmelina sinuata Link, Premna arborea Roth^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Gambhari, Kashmari, Kashmarya, Bhadraparni, Shriparni, Madhuparnika^[3],[4]

Engelse naam

Candhar Tree^[3]

Gebruikt plantendeel

Gedroogde rijpe wortel en wortelbast^[3]

Herkenning

De wortel komt in stukken met zijwortels, bijna rond, met een ongelijk, grijsbruin oppervlak. De rijpe wortelbast is vers geelachtig; gedroogd zijn de stukken gebogen en gootvormig, de dunnere opgerold. De buitenkant is ruw door lengtescheuren, ribbels en veel kurkporiën. De smaak is slijmerig, zoetig en licht bitter.^[3]

Let op verwarring: De farmacopee heeft naast de wortel(bast) ook aparte monografieën over de vrucht, de stengel en de stambast van Gambhari, met andere eigenschappen. Dit artikel gaat over de wortel en wortelbast.^[3]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt jvara (koorts), trishna (dorst), daha (branderig gevoel), arsha (aambeien) en shotha (zwelling). De wortel is onderdeel van Dashamula-bereidingen, zoals Dashamularishta, Dashamula haritaki en Dashamula ghrita. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3],[4]
• Het klassieke kruidenboek Bhavaprakasha beschrijft Gambhari (ook Kashmari genoemd) als samentrekkend, bitter, zoet, verwarmend en zwaar verteerbaar. Het zou de spijsvertering stimuleren, het verstand verbeteren, laxeren, alle drie de dosha's in balans brengen en helpen bij duizeligheid, tering, dorst, buikkramp door onverteerd voedsel, aambeien, vergiftiging, een branderig gevoel en koorts. Welk deel bedoeld is, zegt de tekst niet; voor de vrucht geeft de tekst aparte eigenschappen. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[4]

Giftigheid bij dieren: stambast

In een Indiaas onderzoek kregen muizen eenmalig en ratten 28 dagen lang een methanolextract van de stambast via de mond, ook in hoge doses. Er was geen sterfte en er waren geen verschillen met de controlegroep in gewicht, bloedwaarden, orgaangewicht of het weefselonderzoek van de organen. Dit gaat over de stambast, een ander deel dan de wortel, en over één extract bij dieren; het zegt weinig over gebruik door mensen.^[5]

Schade aan erfelijk materiaal bij dieren: blad

In een ander onderzoek gaf een waterig extract van het blad bij muizen meer beschadigde beenmergcellen (micronucleustest). De onderzoekers concluderen dat het bladextract het erfelijk materiaal kan beschadigen. Het onderzoek is klein en de rapportage is op een punt tegenstrijdig. Het gaat over het blad, niet over de wortel, en het is niet bekend of dit voor de wortel of voor mensen geldt.^[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen gelezen gegevens over de giftigheid van de wortel of wortelbast zelf, en geen gegevens over bijwerkingen, allergie of vergiftiging bij mensen. Er is geen Europese kruidenmonografie of LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[3],[5],[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Gmelina arborea Roxb. ex Sm., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 91180. https://www.gbif.org/species/207191797 — gelezen op 2026-10-28.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Gmelina arborea Roxb. ex Sm., Cycl. (Rees) 16: Gmelina n. 4 (1810). https://www.ipni.org/n/77159191-1 — gelezen op 2026-10-28.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I: Volume I, monografie nr. 24 Gambhari (Root bark). Vol. I nr. 24 (p. 36 volgens de officiële lijst), gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org; een officiële scan van Vol. I is niet gevonden. De eigenschappen zijn op de gerenderde pagina gecontroleerd. Andere monografieën over deze soort: Vol. II nr. 19 (Fruit), Vol. III nr. 25 (Stem), Vol. IV nr. 15 (Stem bark). De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-28.
4. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Guḍūcyādi varga, Gambhārī. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Guḍūcyādi varga, verzen 14–18 (Gambhārī), pp. 229–230; gelezen op de paginascan. De botanische naam Gmelina arborea Linn. is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-28.
5. Kulkarni YA, Veeranjaneyulu A. Toxicology International 19(2):125–131 (2012). Toxicological Evaluation of the Methanol Extract of Gmelina arborea Roxb. Bark in Mice and Rats. Volledige tekst (PMC3388755); samenvatting, materiaal en methoden, resultaten. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3388755/ — gelezen op 2026-10-28.
6. Sahu R, Divakar G, Divakar K. Journal of Advanced Pharmaceutical Technology & Research 1(1):22–29 (2010). In vivo rodent micronucleus assay of Gmelina arborea Roxb (Gambhari) extract. Volledige tekst; plantmateriaal (blad), resultaten en bespreking. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3255392/ — gelezen op 2026-10-28.
7. Paulmathi Vinod, via iNaturalist (2023). iNaturalist-waarneming 154799964, Gmelina arborea (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties op soortniveau). https://www.inaturalist.org/observations/154799964 — gelezen op 2026-10-28.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.