Kancanara

In de Ayurveda wordt de bast beschreven als samentrekkend en verkoelend, onder meer bij wormen, gezwollen halsklieren en wonden. De bast is vooral bekend als bestanddeel van het mengsel Kanchanara Guggulu. Onderzoek bij mensen bestaat alleen met dat mengsel, en er zijn twee beschrijvingen van leverschade na gebruik ervan. Over de bast alleen is bij mensen niets bekend.

Wetenschappelijke naam

Bauhinia variegata L.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Fabaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Bauhinia variegata var. purpurascens Voigt, Perlebia variegata (L.) A.Schmitz, Phanera variegata (L.) Benth.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Kancanara, Kancanaraka, Kancanaka, Gandari, Shonapushpaka, Kovidara, Yugapatraka, Tamrapushpa, Ashmantaka^[3],[4]

Engelse naam

Mountain Ebony^[3],[4]

Gebruikt plantendeel

Gedroogde stambast^[3]

Herkenning

De bast is donkerbruin, soms met zilverachtige vlekken, ruw en compact, en schilfert af in houtige stroken en schubben. De buitenkant heeft kleine dwarse en overlangse barstjes, de binnenkant is wit. De smaak is samentrekkend.^[3]

Let op verwarring: In de farmacopee heet een andere soort, Bauhinia racemosa, Pita-kancanara; daarvan worden de bloemknoppen gebruikt. Het klassieke kruidenboek Bhavaprakasha noemt Kovidara en Ashmantaka als andere namen voor Kancanara. Omdat de namen door elkaar worden gebruikt, is alleen de wetenschappelijke naam houvast.^[3],[4]

Let op verwarring: Kanchanara Guggulu is een mengsel; een gelezen casusbeschrijving spreekt van tien plantenextracten. Uitkomsten en bijwerkingen van dat mengsel gelden niet zonder meer voor de bast van Kancanara alleen.^[5],[7]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt krimiroga (wormen), gandamala (gezwollen halsklieren), apaci (door de farmacopee niet nader toegelicht), gudabhramsha (verzakking van de endeldarm) en vrana (wonden). De belangrijkste bereiding is Kancanara guggulu. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3],[4]
• Het klassieke kruidenboek Bhavaprakasha beschrijft Kancanara (de soort met rode bloemen) als koud, stoppend en samentrekkend; het zou kapha en pitta verminderen en helpen bij wormen, huidziekten, verzakking van de endeldarm, gezwollen halsklieren en zweren. Welk deel bedoeld is, zegt de tekst niet. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[4]

Leverschade na Kanchanara Guggulu

Er zijn twee gelezen beschrijvingen van leverschade bij mensen die Kanchanara Guggulu gebruikten. Een vrouw van 46 kreeg na ongeveer drie maanden gebruik geelzucht, jeuk en huiduitslag, met sterk verhoogde leverwaarden; zij herstelde volledig. Een andere vrouw met leverontsteking had naast Kanchanara Guggulu ook andere Ayurvedische en homeopathische middelen gebruikt; haar leverweefsel paste bij een overgevoeligheidsreactie op een middel. Welk bestanddeel de schade veroorzaakte, is in beide gevallen niet vastgesteld; het gaat om een mengsel van meerdere planten. Dit bewijst niet dat de bast van Kancanara zelf de lever beschadigt, maar het is wel een reden voor voorzichtigheid met dit product. Krijgt u tijdens het gebruik van een kruidenmiddel klachten, neem dan contact op met uw arts.^[6],[7]

Wat de studie meldt

In de studie bij prostaatvergroting werden in 21 dagen geen bijwerkingen gezien. De groep was klein en de duur kort; zeldzame bijwerkingen zoals de beschreven leverschade kunnen zo niet worden uitgesloten.^[5]

Wat niet bekend is

Over de stambast als enkelvoudig middel vonden we geen gelezen gegevens over bijwerkingen, allergie of giftigheid, en geen Europese kruidenmonografie of LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[3]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Bauhinia variegata L., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2672176. https://www.gbif.org/species/207067449 — gelezen op 2026-10-28.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Bauhinia variegata L., Sp. Pl. 1: 375 (1753). https://www.ipni.org/n/481756-1 — gelezen op 2026-10-28.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I: Volume I, monografie nr. 36 Kancanara (Stem bark). Vol. I nr. 36 (p. 56 volgens de inhoudsopgave), gelezen in een digitale editie van Part I (Department of AYUSH) op archive.org; een officiële scan van Vol. I is niet gevonden. De farmacopee schrijft 'Bauhinia variegata Blume'. Voor Pita-kancanara Vol. VI nr. 57. De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-28.
4. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Guḍūcyādi varga, Kāñcanāra. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Guḍūcyādi varga, verzen 101–104 (Kāñcanāra en Kovidāra), p. 243; gelezen op de paginascan. De botanische naam Bauhinia variegata Linn. is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-28.
5. Banothe GD, Mahanta V, Gupta SK, Dudhamal TS (2018). A clinical evaluation of Kanchanara Guggulu and Bala Taila Matra Basti in the management of Mutraghata with special reference to benign prostatic hyperplasia. Ayu 39(2):65–71. volledige tekst (PMC6369605): methode, resultaten en bespreking. https://doi.org/10.4103/ayu.AYU_117_15 — gelezen op 2026-10-28.
6. Dalal KK, Holdbrook T, Peikin SR (2017). Ayurvedic drug induced liver injury. World J Hepatol 9(31):1205–1209. volledige tekst (PMC5680208): casusbeschrijving, leverbiopsie en bespreking. https://doi.org/10.4254/wjh.v9.i31.1205 — gelezen op 2026-10-28.
7. Karousatos CM, Lee JK, Braxton DR, Fong TL (2021). Case series and review of Ayurvedic medication induced liver injury. BMC Complement Med Ther 21(1):91. volledige tekst (PMC7956115): samenvatting en casus 3 (Kanchnar Guggulu). https://doi.org/10.1186/s12906-021-03251-z — gelezen op 2026-10-28.
8. Paulmathi Vinod, via iNaturalist (2022). iNaturalist-waarneming 118136718, Bauhinia variegata (onderzoekskwaliteit; drie overeenkomende determinaties op soortniveau). https://www.inaturalist.org/observations/118136718 — gelezen op 2026-10-28.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-28. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.