Karpasa

Het katoenzaad bevat gossypol, een stof die in onderzoek bij mensen onder meer een te laag kaliumgehalte in het bloed, verhoogde leverwaarden en een verminderde vruchtbaarheid bij mannen gaf. Hoeveel gossypol het zaad zoals in de Ayurveda gebruikt bevat, en wat dat betekent, is niet bekend. Er zijn twee kleine studies bij moeders na de bevalling; volgens LactMed zijn die onvoldoende om een werking aan te tonen. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de risico's; het is geen aanbeveling om het zaad te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Gossypium herbaceum L.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Malvaceae^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Karpasa, Tundakeshi^[3]

Engelse naam

Cotton plant seed^[3]De farmacopee geeft deze Engelse naam voor het zaad.

Gebruikt plantendeel

Zaad, zonder katoenpluis^[3]Andere plantendelen, zoals de wortelbast, worden hier niet beschreven.

Herkenning

Het zaad is donkerbruin en eivormig, 0,3 tot 0,6 cm in doorsnede, met ondiepe groeven in de lengte. De smaak is licht bitter. Aan de zaadhuid zitten haren die de katoenpluis en de kortere, stugge haren vormen.^[3]

Let op verwarring: Katoenzaadolie is een ander product dan het zaad. Gossypol lost gedeeltelijk op in ruwe plantaardige olie; de gelezen bronnen zeggen niets over het gossypolgehalte van een bepaald product. Gegevens over de olie gelden daarom niet zonder meer voor het zaad, en andersom.^[5]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt als traditionele toepassingsgebieden daha (branderig gevoel), shrama (vermoeidheid), bhranti (verwardheid), murchha (flauwvallen) en stanyakshaya (te weinig moedermelk). Een belangrijke bereiding is Karpasasthyadi taila, een samengestelde olie. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[3]

Gossypol in het zaad

Het zaad en de wortelbast bevatten gossypol. Volgens een systematisch overzicht komt gossypol voor in de bladeren, stengels, wortels en zaden van katoenplanten, met de hoogste concentratie in de zaden. Gossypol werd in de jaren vijftig in China ontdekt bij onderzoek naar onvruchtbaarheid bij mannen die met ruwe katoenzaadolie kookten.^[4],[5]

Bijwerkingen van gossypol bij mensen

Als losse stof gaf gossypol een te laag kaliumgehalte in het bloed, een lichte daling van witte bloedcellen en bloedplaatjes, vermoeidheid, een droge mond, een droge huid en maag-darmklachten. In onderzoek naar gossypol als anticonceptie voor mannen werden onder meer veranderde eetlust, vermoeidheid, diarree en verhoogde leverwaarden gemeld. In onderzoek bij mensen met kanker, met gossypol of één van de twee vormen ervan (AT-101), kwamen ook bloedarmoede, verhoogde leverwaarden en verstoringen van zouten in het bloed voor.^[4],[5]

Wat dit betekent voor het zaad

Deze bijwerkingen zijn gezien met gezuiverde gossypol, niet met het zaad. Ze zijn wel relevant, omdat het zaad gossypol bevat. Hoeveel gossypol het zaad of een traditionele bereiding bevat en hoeveel daarvan wordt opgenomen, staat niet in de gelezen bronnen. Daarom is niet te zeggen of en wanneer deze effecten bij het zaad optreden.^[4],[5]

Borstvoeding en zwangerschap

Er is niets bekend over het overgaan van stoffen uit het zaad in de moedermelk of over effecten bij zuigelingen. Een middel om de melkproductie te bevorderen mag volgens LactMed nooit in de plaats komen van onderzoek en begeleiding bij borstvoedingsproblemen. Over gebruik tijdens de zwangerschap is in de gelezen bronnen niets gevonden; dat betekent niet dat het veilig is.^[4]

Wat niet bekend is

We vonden geen NCCIH- of LiverTox-hoofdstuk over katoen en geen toxicologisch onderzoek over het zaad zelf. Over kinderen en over wisselwerkingen met medicijnen is niets gevonden. Gossypol kan het kaliumgehalte verlagen; gebruikt u medicijnen, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[4],[5]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Gossypium herbaceum L., geaccepteerde naam en familie. WCVP-record 2831088; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207259176 — gelezen op 2026-10-26.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Gossypium herbaceum L., Sp. Pl. 2: 693 (1753). https://www.ipni.org/n/559730-1 — gelezen op 2026-10-26.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume I: monografie nr. 43 Karpasa (Seed). monografie nr. 43 (p. 67 volgens de officiële lijst); gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org. Een officiële scan van Vol. I is niet gevonden; nummer, naam en botanische naam komen overeen met de officiële lijst van de PCIM&H. De dosering uit de monografie is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-26.
4. National Institute of Child Health and Human Development (NICHD), via NCBI Bookshelf (2021). Drugs and Lactation Database (LactMed) — Gossypium. hoofdstuk Gossypium (record LM1157, bijgewerkt 16 augustus 2021): Summary of Use during Lactation, Drug Levels en Effects on Lactation; gelezen in de officiële LactMed-bulkdata van NCBI. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501922/ — gelezen op 2026-10-26.
5. Renner O, Mayer M, Leischner C, Burkard M, Berger A, Lauer UM, Venturelli S, Bischoff SC (2022). Systematic review of gossypol/AT-101 in cancer clinical trials. Pharmaceuticals 15(2):144. volledige tekst (PMC8879263): inleiding, methoden en hoofdstukken 4.1 en 4.3 (opname, levertoxiciteit en dosisbeperkende bijwerkingen). https://doi.org/10.3390/ph15020144 — gelezen op 2026-10-26.
6. H. Zell, via Wikimedia Commons (2009). Wikimedia Commons: Gossypium_herbaceum_004.JPG (plant in de Botanische Tuin van het KIT, Karlsruhe). beschrijvingspagina en licentie (GFDL en CC BY-SA 3.0) gelezen; soortnaam volgens de botanische tuin. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gossypium_herbaceum_004.JPG — gelezen op 2026-10-26.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-26. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.