Katuka (Kutki)

De farmacopee beschrijft de wortelstok als bitter en scherp, licht en verwarmend, met onder meer de traditionele werkingen dipani (stimuleert de spijsvertering) en bhedini (laxerend). Onderzoek bij mensen is schaars: één gerandomiseerde studie met een gepatenteerd wortelextract bij oudere mensen met milde COVID-19 meldde sneller herstel, maar werd door de industrie betaald en heeft beperkingen. Ouder onderzoek bij leverontsteking kennen we alleen uit een overzicht. Bekende bijwerkingen zijn diarree en buikkrampen. Over zwangerschap, borstvoeding en combinaties met medicijnen is weinig of niets bekend.

Wetenschappelijke naam

Picrorhiza kurrooa Royle^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Plantaginaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Picrorhiza kurroa Royle ex Benth., Picrorhiza lindleyana (Wall.) Steud., Veronica lindleyana Wall.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Katuka, Tikta, Tiktarohini, Katurohini, Katvi, Sutiktaka, Rohini^[3]

Engelse naam

Hellebore^[3]Dit is de Engelse naam die de farmacopee geeft.

Gebruikt plantendeel

Gedroogde wortelstok met wortels^[3]

Herkenning

De wortelstok wordt in kleine stukjes gesneden. De stukken zijn 2,5 tot 8 cm lang en 4 tot 8 mm dik, bijna rond, recht of licht gebogen, grijsbruin en ruw door lengterimpels en littekens van wortels en knopschubben; aan de top zit soms een knop met een kransje bladeren. De wortels zijn dun, 5 tot 10 cm lang en stoffig grijs. De geur is aangenaam, de smaak bitter.^[3]

Let op verwarring: Picrorhiza scrophulariiflora, tegenwoordig Neopicrorhiza scrophulariiflora, is een verwante maar andere soort en wordt hier niet beschreven. De farmacopee plaatst de plant nog in de familie Scrophulariaceae; volgens de huidige indeling hoort ze bij de Plantaginaceae.^[1],[3]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt als traditionele toepassingsgebieden kamala (geelzucht), shvasa (benauwdheid), daha (branderig gevoel), jvara (koorts), vishamajvara (wisselkoorts), kushtha (huidaandoeningen) en arocaka (gebrek aan eetlust). Belangrijke bereidingen zijn Arogyavardhini gutika, Tiktaka ghrita, Mahatiktaka ghrita en Sarvajvarahara lauha; dit zijn mengsels. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]

Maag en darmen

Volgens Indiase onderzoekers met klinische ervaring kunnen kutki en bereidingen ervan vaker ontlasting, diarree, rommelingen in de buik en buikkrampen geven. De farmacopee noemt de wortelstok bhedini (laxerend). In de COVID-19-studie hadden 7 mensen in de extractgroep maag-darmklachten, tegen 11 in de placebogroep.^[3],[4],[5]

Bloedsuiker

In de COVID-19-studie kregen 3 mensen in de extractgroep een te lage bloedsuiker. Of dat door het extract kwam, is niet onderzocht. Gebruikt u medicijnen tegen diabetes, overleg dan met uw arts voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[4]

Zwangerschap

Eén overzicht noemt de plant abortusopwekkend en raadt gebruik tijdens de zwangerschap af. Wij hebben de bron waarop dat steunt niet kunnen lezen, maar er zijn ook geen gegevens die het tegendeel laten zien. Gebruik tijdens de zwangerschap is daarom niet als veilig te beschouwen.^[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen Europese kruidenmonografie en geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn maar weinig onderzoeken naar giftigheid, vooral bij dieren. Over borstvoeding, kinderen, langdurig gebruik en combinaties met medicijnen hebben we geen gelezen gegevens. Dat betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Picrorhiza kurrooa Royle, geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2549268; Picrorhiza scrophulariiflora Pennell als synoniem van Neopicrorhiza scrophulariiflora (GBIF 207516345); dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207500774 — gelezen op 2026-10-26.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Picrorhiza kurrooa Royle, Ill. Bot. Himal. Mts. 7: t. 71 (1835). https://www.ipni.org/n/808409-1 — gelezen op 2026-10-26.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume II: monografie nr. 40 Katuka (Rhizome). monografie nr. 40 (p. 85–87); gelezen op een scan van Vol. II (Wellcome Collection, via archive.org). De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/b32220522_0002 — gelezen op 2026-10-26.
4. Balan AK, Kannan R, Muralikumar V, Annam V, Murugesan SB, Sekhar MM, Medasani R (2024). A randomized, placebo controlled, double blinded, parallel group clinical study to evaluate the efficacy and safety of AEV01 along with standard care for elderly patients with mild COVID-19. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine 15(1):100860. volledige tekst (PMC10945437): methoden, resultaten, bijwerkingen; gefinancierd door Mylan (Viatris), belangenconflict Astrel Genome Ltd. https://doi.org/10.1016/j.jaim.2023.100860 — gelezen op 2026-10-26.
5. Raut A, Dhami-Shah H, Phadke A, Shindikar A, Udipi S, Joshi J, Vaidya R, Vaidya ADB (2023). Picrorhiza kurroa, Royle ex Benth: traditional uses, phytopharmacology, and translational potential in therapy of fatty liver disease. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine 14(1):100558. volledige tekst (PMC10105242): hoofdstuk 2 met tabel 2 (klinische studies), hoofdstuk 3 en 5 (bijwerkingen); geen financiering. https://doi.org/10.1016/j.jaim.2022.100558 — gelezen op 2026-10-26.
6. Almeleebia TM, Alsayari A, Wahab S (2022). Pharmacological and clinical efficacy of Picrorhiza kurroa and its secondary metabolites: a comprehensive review. Molecules 27(23):8316. volledige tekst (PMC9738980): hoofdstuk 6 (dosering en giftigheid). https://doi.org/10.3390/molecules27238316 — gelezen op 2026-10-26.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-26. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.