Ketaki

In de Ayurveda wordt de steltwortel van Ketaki beschreven als bitter, samentrekkend en zoet, licht en verkoelend, en traditioneel genoemd bij onder meer koorts, pijnlijk plassen, bloedingen en huidaandoeningen. Wij vonden geen onderzoek bij mensen. Er zijn enkele dierstudies met extracten van de wortel en het blad. Over de veiligheid bij mensen is weinig bekend.

Wetenschappelijke naam

Pandanus odorifer (Forssk.) Kuntze^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Pandanaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Pandanus odoratissimus L.f., Pandanus fascicularis Lam., Keura odorifera Forssk., Pandanus odoratus Salisb.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Ketaki, Ketaka, Rajahpushpa, Sucipushpa, Sucikapushpa, Trnashunya^[3],[4]

Engelse naam

Fragrant screwpine, Screwpine, Caldera bush^[3]

Gebruikt plantendeel

Steltwortel^[3]

Herkenning

De gedroogde drogerij bestaat uit gehakte stukken van dikke steltwortels met een glad oppervlak waarop ronde wortellittekens uitsteken. De kleur is asbruin, het snijvlak lichtbruin; de breuk is vezelig. Er is geen kenmerkende geur of smaak.^[3]

Let op verwarring: De farmacopee noemt bij Ketaki ook Pandanus tectorius als synoniem, en een eerdere monografie (deel I) beschrijft de ondergrondse wortel van Pandanus tectorius onder dezelfde naam Ketaki. Volgens de internationale plantennamenlijst WCVP is Pandanus tectorius een aparte soort. Dit artikel gaat over Pandanus odorifer (Pandanus odoratissimus); gegevens over Pandanus tectorius zijn hier niet gebruikt.^[1],[3]

Let op verwarring: Dezelfde wetenschappelijke naam Pandanus odoratissimus is ook door andere auteurs gebruikt. Volgens WCVP hoort de naam van Jacquin bij een andere soort (Pandanus utilis). Een overzichtsartikel over kewda haalt bovendien gegevens over verschillende Pandanus-soorten door elkaar, waaronder onderzoek met blad van Pandanus amaryllifolius; zulke gegevens zijn hier niet gebruikt.^[1],[5]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt de steltwortel bij gulma (een knobbel of zwelling in de buik), jvara (koorts), mutrakrcchra (pijnlijk of moeilijk plassen), pradara (overmatige vaginale afscheiding), raktapitta (bloedingsziekte) en tvakroga (huidziekten). De wortel is een ingrediënt van de samengestelde bereiding Balaketakyadi kashaya. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]
• Het klassieke kruidenboek Bhavaprakasha beschrijft Ketaka in het hoofdstuk over bloemen als scherp, zoet en bitter, licht verteerbaar en kapha verminderend; een andere variëteit (hemaketaki) zou warm van werking en goed voor de ogen zijn. Welk deel van de plant bedoeld is, zegt de tekst niet; het gaat dus niet aantoonbaar over de steltwortel. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[4]

Dieronderzoek naar giftigheid

In de gelezen rattenstudie gaf een alcoholextract van de wortel bij een eenmalige hoge dosis geen sterfte. Het overzichtsartikel vermeldt dat extracten (vooral van het blad) bij een hoge eenmalige dosis bij muizen en ratten niet dodelijk waren, maar dat muizen wel minder bewogen, suf en opvallend stil werden. Dit zijn kortdurende proeven bij dieren; ze zeggen weinig over langer gebruik bij mensen.^[5],[6]

Gebruik als voedsel en geurstof

Volgens het overzichtsartikel wordt de plant gekauwd om de adem te verfrissen of gebruikt als conserveermiddel in voedsel, en wordt gedestilleerd water van de bloemen gebruikt om te laten zweten. Dat gaat over andere delen dan de steltwortel.^[5]

Vruchtbaarheid

Het overzichtsartikel noemt dat stoffen uit de plant bij ratten invloed op de vruchtbaarheid hebben. Wat dit betekent voor de steltwortel en voor mensen, is niet bekend.^[5]

Wat niet bekend is

We vonden geen gelezen gegevens over bijwerkingen, allergie of vergiftiging bij mensen, en geen Europese kruidenmonografie of LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger, wilt u zwanger worden of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[3],[5]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Pandanus odorifer (Forssk.) Kuntze, geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 286310; Pandanus odoratissimus L.f. (GBIF 207455070) is synoniem; Pandanus odoratissimus Jacq. is synoniem van Pandanus utilis Bory; Pandanus tectorius Parkinson (GBIF 207456147) is een aparte geaccepteerde soort. https://www.gbif.org/species/207454869 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Pandanus odorifer (Forssk.) Kuntze, Revis. Gen. Pl. 2: 737 (1891). https://www.ipni.org/n/671284-1 — gelezen op 2026-10-29.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume VI, monografie nr. 37 Ketaki (Stilt Root). Vol. VI nr. 37, pp. 86–87; gelezen op de scan van de Wellcome Collection (via archive.org) en vergeleken met de digitale editie (in de digitale editie ontbreekt de regel Rasa). Andere monografie onder dezelfde naam: Vol. I nr. 45 Ketaki (Root), Pandanus tectorius. De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/b32220522_0006 — gelezen op 2026-10-29.
4. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Pushpavarga, Ketaka. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Puṣpavarga, Ketaka, verzen 42–43, p. 287; gelezen op de paginascan. De botanische naam (Pandanus odoratissimus Roxb.) is de identificatie van de vertaler; het plantendeel wordt niet genoemd. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
5. Adkar PP, Bhaskar VH (2014). Pandanus odoratissimus (Kewda): A Review on Ethnopharmacology, Phytochemistry, and Nutritional Aspects. Advances in Pharmacological Sciences. volledige tekst (PMC4408760): introduction, traditional uses, acute oral toxicity study, hepatoprotective and hypoglycemic activity, conclusion. https://doi.org/10.1155/2014/120895 — gelezen op 2026-10-29.
6. Mishra G, Khosa RL, Singh P, Jha KK (2015). Hepatoprotective potential of ethanolic extract of Pandanus odoratissimus root against paracetamol-induced hepatotoxicity in rats. Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences. volledige tekst (PMC4333627): plant material, acute toxicity, results, conclusion. https://doi.org/10.4103/0975-7406.148776 — gelezen op 2026-10-29.
7. Malaika Mathew Chawla, via iNaturalist (2023). iNaturalist-waarneming 148802019, Pandanus odorifer (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties op soortniveau). https://www.inaturalist.org/observations/148802019 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.