Kiratatikta

In de Ayurveda wordt de plant beschreven als bitter, licht en verkoelend, en onder meer als middel tegen koorts. Er is geen onderzoek bij mensen met de plant alleen gevonden; het onderzoek is vooral laboratorium- en dieronderzoek. De veiligheid bij mensen is volgens overzichtsartikelen onvoldoende onderzocht.

Wetenschappelijke naam

Swertia chirayita (Roxb.) H.Karst.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Gentianaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Swertia chirata Buch.-Ham. ex Wall., Gentiana chirayita Roxb., Ophelia chirayita (Roxb.) Griseb., Agathotes chirayita (Roxb.) D.Don ex G.Don^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Kiratatikta, Kirata, Kirataka, Bhunimba, Kiratatiktaka^[3]

Engelse naam

Chireta^[3]

Gebruikt plantendeel

Hele plant, gedroogd^[3]

Herkenning

Vers heeft de hele plant een opvallende, glanzend gelige tint. De stengel wordt tot 1 meter lang, is kaal, geelbruin tot paarsachtig, boven licht vierkantig en onder rond, met een groot, geel merg dat makkelijk loskomt. De bladeren staan tegenover elkaar, zijn eirond tot lancetvormig, gaafrandig en spits, meestal met 5 tot 7 duidelijke nerven.^[3]

Let op verwarring: De farmacopee noemt voor deze plant ook lokale namen zoals Nilavembu (Tamil) en Nelaveppu (Malayalam). Zulke lokale namen zijn geen sluitend bewijs voor de soort. Een overzichtsartikel schrijft dat kwaliteitscontrole nodig is om misidentificatie en mogelijke vervalsing van Swertia chirayita te voorkomen.^[3],[4]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt jvara (koorts), trishna (dorst), daha (branderig gevoel), shotha (zwelling), kushtha (huidaandoeningen), vrana (wonden), krimiroga (wormen), kandu (jeuk) en meha (een Ayurvedische categorie die vaak met diabetes wordt vergeleken). Bereidingen zijn Sudarshana curna en Chinnodbhavadi kvatha curna. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]

Wat bekend is

Volgens een overzichtsartikel gaven extracten bij muizen geen duidelijke giftige effecten, en zijn er tot nu toe geen ernstige bijwerkingen of giftigheid gemeld. Dezelfde auteurs schrijven dat verder toxicologisch onderzoek nodig is om de veiligheid bij mensen te bevestigen. Het gaat om een samenvatting van ander onderzoek, niet om een eigen veiligheidsstudie.^[4]

Wat niet bekend is

We vonden geen gelezen gegevens over bijwerkingen, allergie of vergiftiging bij mensen door Kiratatikta alleen, en geen Europese kruidenmonografie of LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[4],[5]

Bescherming van de soort

Een overzichtsartikel meldt dat Swertia chirayita volgens IUCN-criteria als ernstig bedreigd ('critically endangered') is ingedeeld, door overoogst van wilde planten.^[4]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Swertia chirayita (Roxb.) H.Karst., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2608888; Swertia chirata Buch.-Ham. ex Wall. als synoniem (WCVP 2590562). https://www.gbif.org/species/207145311 — gelezen op 2026-10-28.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Swertia chirayita (Roxb.) H.Karst., Deut. Fl. [Karsten] 1025 (1883). https://www.ipni.org/n/60447535-2 — gelezen op 2026-10-28.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume I, monografie nr. 47 Kiratatikta (Whole plant). Vol. I nr. 47 (p. 71 volgens de officiële inhoudsopgave; pp. 123–126 in de digitale editie), gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org; een officiële scan van Vol. I is niet gevonden. De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-28.
4. Kumar V, Van Staden J. Frontiers in Pharmacology 2015;6:308. doi:10.3389/fphar.2015.00308 (2015). A Review of Swertia chirayita (Gentianaceae) as a Traditional Medicinal Plant. Volledige tekst; paragrafen 'Safety evaluation', 'Swertia chirayita conservation' en de conclusies. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4709473/ — gelezen op 2026-10-28.
5. Dey P, Singh J, Suluvoy JK, Dilip KJ, Nayak J. Natural Products and Bioprospecting 2020;10(6):431–443. doi:10.1007/s13659-020-00277-7 (2020). Utilization of Swertia chirayita Plant Extracts for Management of Diabetes and Associated Disorders: Present Status, Future Prospects and Limitations. Volledige tekst. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7648839/ — gelezen op 2026-10-28.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-28. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.