Madayanti

De farmacopee beschrijft het blad als bitter en samentrekkend, licht en droog, met een verkoelende werking, en noemt als vorm het sap (svarasa). Onderzoek bij mensen naar inname van blad of sap hebben we niet gevonden; het gelezen onderzoek gaat over henna op de huid. Het belangrijkste bekende risico is ernstige afbraak van rode bloedcellen bij mensen met G6PD-deficiëntie, een veelvoorkomende erfelijke enzymafwijking. Dat is beschreven na henna op de huid, vooral bij baby's en jonge kinderen. 'Zwarte henna' is een ander product, met andere risico's. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de risico's; het is geen aanbeveling om het blad te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Lawsonia inermis L.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Lythraceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Lawsonia alba Lam., Lawsonia spinosa L., Lawsonia purpurea Lam., Lawsonia coccinea Sm., Alkanna spinosa (L.) Gaertn.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Madayanti, Nil Madayantika^[3]

Engelse naam

Henna^[3]

Gebruikt plantendeel

Gedroogde bladeren^[3]De farmacopee noemt als vorm het sap van het blad (svarasa).

Herkenning

De bladeren zijn enkelvoudig, 2 tot 3 cm lang en 1 tot 1,5 cm breed, groenbruin tot dofgroen, gaafrandig en lancetvormig, met een klein stekelpuntje aan de top, een versmalde voet en een korte, kale bladsteel. Gekneusd ruiken ze aromatisch; de smaak is zoet, slijmerig en licht samentrekkend.^[3]

Let op verwarring: 'Zwarte henna' is geen pure henna. Aan zulke producten is vaak de chemische kleurstof para-fenyleendiamine (PPD) toegevoegd; in producten die als henna worden verkocht, kan het gehalte PPD hoog zijn. PPD is de belangrijkste oorzaak van allergische reacties na een 'hennatattoo' en kan ernstige reacties geven, zoals blaren en zwelling die tot in keel en luchtwegen kan reiken. Pure henna geeft veel minder vaak allergische reacties.^[6]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt als traditionele toepassingsgebieden jvara (koorts), kandu (jeuk), raktapitta (bloedingsneiging), kamala (geelzucht), kushtha (huidaandoeningen), mutrakricchra (pijnlijk of moeilijk plassen), bhrama (duizeligheid) en vrana (wonden). Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]

G6PD-deficiëntie: afbraak van rode bloedcellen

G6PD-deficiëntie is een erfelijke enzymafwijking die wereldwijd bij ongeveer 330 miljoen mensen voorkomt. Bij hen kan henna een ernstige afbraak van rode bloedcellen in de bloedbaan veroorzaken, ook na aanbrengen op de huid. De meeste beschreven gevallen gaan over pasgeboren jongens en jonge kinderen, maar ook meisjes kunnen de afwijking hebben. In een beschreven geval kreeg een meisje van 8 jaar enkele dagen na een hennaversiering op handen en been koorts, geelzucht, donkere urine en ernstige bloedarmoede; ze had twee bloedtransfusies nodig en lag 12 dagen in het ziekenhuis. Zo'n afbraak kan ook de nieren beschadigen. Weet u dat u of uw kind G6PD-deficiëntie heeft, gebruik dan geen henna, niet op de huid en niet als middel. Bij jonge kinderen is vaak niet bekend of ze deze afwijking hebben; de artsen die het geval beschreven, pleiten daarom voor een G6PD-test vóór het gebruik van henna.^[5],[6]

Allergie en 'zwarte henna'

Pure henna geeft zelden allergische reacties, maar overgevoeligheid en contacteczeem komen voor. Veel vaker zijn reacties op 'zwarte henna', waaraan de kleurstof PPD is toegevoegd; die kan ernstige huidreacties en zwelling tot in de keel geven. Dat risico hoort bij het toegevoegde PPD, niet bij het blad van Lawsonia inermis.^[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen Europese kruidenmonografie en geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk over henna. Over inname van het blad of het bladsap vonden we geen onderzoek naar bijwerkingen, en geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen of hebt u een bloedziekte, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[4],[5],[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Lawsonia inermis L., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2353863; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207252967 — gelezen op 2026-10-27.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Lawsonia inermis L., Sp. Pl. 1: 349 (1753). https://www.ipni.org/n/553638-1 — gelezen op 2026-10-27.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume IV: monografie nr. 27 Madayanti (Leaf). monografie nr. 27, pp. 57–58; gelezen op een scan van Vol. IV (Wellcome Collection, via archive.org) en vergeleken met de digitale editie. https://archive.org/details/b32220522_0004 — gelezen op 2026-10-27.
4. Hekmatpou D, Ahmadian F, Eghbali M, Farsaei S (2018). Henna (Lawsonia inermis) as an Inexpensive Method to Prevent Decubitus Ulcers in Critical Care Units: A Randomized Clinical Trial. J Evid Based Integr Med 23:2515690X18772807. volledige tekst (PMC5954567): methode, resultaten, conclusie en financiering. https://doi.org/10.1177/2515690X18772807 — gelezen op 2026-10-27.
5. Dike NO, Blankson ES, Segnitome S (2025). Henna-Induced Intravascular Hemolysis in a Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase-Deficient Ghanaian Female Child with Full Defect. Int Med Case Rep J 18:1035–1040. volledige tekst (PMC12360392): inleiding, casus en bespreking. https://doi.org/10.2147/IMCRJ.S534544 — gelezen op 2026-10-27.
6. Gupta D, Thappa DM (2015). Dermatoses due to Indian cultural practices. Indian J Dermatol 60(1):3–12. volledige tekst (PMC4318059): paragraaf over henna en 'black henna'. https://doi.org/10.4103/0019-5154.147778 — gelezen op 2026-10-27.
7. Raja Sekhar Chimirala, via iNaturalist (2025). iNaturalist-waarneming 283298490, Lawsonia inermis (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/283298490 — gelezen op 2026-10-27.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-26. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.