Nimba (neem)

De Ayurvedic Pharmacopoeia of India heeft vijf aparte monografieën voor delen van de neemboom. Blad en schors worden traditioneel onder meer genoemd bij huidaandoeningen, wonden en koorts; de vrucht heeft volgens de farmacopee een andere, verwarmende werking. Onderzoek bij mensen is beperkt; voor mondspoelingen met neem zijn er alleen kleine studies met tekortkomingen. Neemolie uit de zaden heeft bij jonge kinderen ernstige vergiftigingen veroorzaakt.

Wetenschappelijke naam

Azadirachta indica A.Juss.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Meliaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Melia azadirachta L.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Nimba, Arishta, Picumarda^[3]

Engelse naam

Neem, Margosa tree^[3],[6]De farmacopee noemt ‘Margosa Tree’; LiverTox gebruikt neem en margosa. Een eigen Nederlandse naam hebben we niet in een betrouwbare bron gevonden; ‘neem’ is ook in het Nederlands gangbaar.

Gebruikt plantendeel

Blad, Stamschors, Wortelschors, Bloem, Vrucht^[3],[4],[5]Ieder plantendeel heeft een eigen monografie. Neemolie wordt uit de zaden geperst en is iets anders dan het blad of de schors.

Herkenning

Het blad is samengesteld, met tegenoverstaande, lancetvormige en gezaagde deelblaadjes van 7 tot 8,5 cm lang met een scheve voet. De schors is aan de buitenkant ruw, gegroefd en roestig grijs. Blad en schors smaken bitter.^[3],[4]

Let op verwarring: De naam neem wordt gebruikt voor de boom, het blad, de schors en de zaadolie. Wat over het ene product bekend is, geldt niet vanzelf voor het andere; dat geldt vooral voor de veiligheid van neemolie.^[3],[6]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• Voor het blad noemt de farmacopee als traditionele toepassingsgebieden: jvara (koorts), amashotha (zwelling door onverteerde stoffen), vrana (wonden), kushtha (huidaandoeningen), prameha (urinewegaandoeningen, waaronder suikerziekte in Ayurvedische zin), netraroga (oogaandoeningen), krimiroga (wormen) en visharoga (vergiftigingen). Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]
• Voor de stamschors noemt de farmacopee onder meer vrana (wonden), kushtha (huidaandoeningen), kandu (jeuk), krimiroga (wormen), jvara (koorts), daha (brandend gevoel) en raktapitta (bloedingsneiging).^[4]
• Belangrijke klassieke bereidingen met het blad zijn volgens de farmacopee onder meer Kasisadi ghrita, Jatyadi ghrita, Arogyavardhini gutika en Panchaguna taila. Dit zijn bereidingen of mengsels; wat daarover bekend is, geldt niet automatisch voor neem alleen.^[3]

Neemolie en jonge kinderen

Volgens LiverTox heeft het innemen van neemolie (uit de zaden) vooral bij jonge kinderen ernstige vergiftigingen veroorzaakt, met onder meer verzuring van het bloed, een ziektebeeld dat lijkt op het syndroom van Reye, en sterfgevallen. Het is niet duidelijk of dit door de olie zelf kwam of door verontreiniging met zaden van planten die op neem lijken. Geef neemolie nooit aan kinderen. Deze gevallen gaan over de olie; ze tonen niet aan dat blad, schors of andere delen hetzelfde risico hebben, maar de veiligheid daarvan is ook niet goed onderzocht.^[6]

Lever

LiverTox beoordeelt neemolie als een waarschijnlijke, zeldzame oorzaak van leverschade (categorie C), vooral door de vergiftigingen bij kinderen. Het LiverTox-hoofdstuk gaat over de olie; over leverschade door blad of schors vonden we daar geen gegevens.^[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen Europese kruidenmonografie en geen NCCIH-informatieblad over neem, en geen betrouwbaar onderzoek naar veiligheid tijdens zwangerschap, borstvoeding of bij langdurig innemen van blad of schors. Dat betekent niet dat neem daarbij veilig is: het is niet bekend.^[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Azadirachta indica A.Juss., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2667002; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207289909 — gelezen op 2026-10-25.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Azadirachta indica A.Juss.. https://www.ipni.org/n/577603-1 — gelezen op 2026-10-25.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare (1999). The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume II, eerste editie: monografie nr. 56 Nimba (Leaf). pp. 124–125; eigenschappen gecontroleerd op de scan van de Wellcome Collection. https://archive.org/details/b32220522_0002 — gelezen op 2026-10-25.
4. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare (1999). The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume II, eerste editie: monografie nr. 57 Nimba (Stem Bark). pp. 126–127; eigenschappen gecontroleerd op de scan van de Wellcome Collection. https://archive.org/details/b32220522_0002 — gelezen op 2026-10-25.
5. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH (2006). The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume V, eerste editie: monografieën Nimba (Root Bark), Nimba (Flower) en Nimba (Fruit). gedrukte pp. 119–124; eigenschappen gecontroleerd op de scan van de Wellcome Collection. https://archive.org/details/b32220522_0005 — gelezen op 2026-10-25.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) (2020). LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury — Margosa Oil. Hepatotoxicity, Likelihood score C; referenties bijgewerkt 2020-02-05. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548429/ — gelezen op 2026-10-25.
7. Dhingra K, Vandana KL (2017). Effectiveness of Azadirachta indica (neem) mouthrinse in plaque and gingivitis control: a systematic review. International Journal of Dental Hygiene 15(1):4–15. Samenvatting (abstract). https://doi.org/10.1111/idh.12191 — gelezen op 2026-10-25.
8. Tarun Meena, via iNaturalist (2024). iNaturalist-waarneming 202648111, Azadirachta indica (onderzoekskwaliteit; overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/202648111 — gelezen op 2026-10-25.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-25. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.