Pashanabheda

In de Ayurveda wordt Pashanabheda vooral genoemd bij nier- en blaasstenen en problemen met plassen. Onderzoek bij mensen met deze plant alleen hebben we niet gevonden; er is alleen onderzoek met mengsels en bij dieren. Volgens een overzichtsartikel waren extracten van de wortelstok in dierproeven bij hoge hoeveelheden schadelijk voor het hart en dempend op het zenuwstelsel. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de onzekerheden en risico's; het is geen aanbeveling om de plant te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Bergenia pacumbis (Buch.-Ham. ex D.Don) C.Y.Wu & J.T.Pan^[1],[2]

Plantenfamilie

Saxifragaceae^[1],[2]

Botanische synoniemen

Bergenia ligulata Engl., Saxifraga ligulata Wall., Saxifraga pacumbis Buch.-Ham. ex D.Don, Bergenia himalaica Boriss.^[1],[2]

Sanskrietnaam

Pashanabheda, Ashmabhedaka, Shilabheda, Ashmaghna, Giribhid^[3],[4]

Gebruikt plantendeel

Wortelstok^[3]

Herkenning

De wortelstok is massief, tonvormig tot cilindrisch, 1,5 tot 3 cm lang en 1 tot 2 cm dik, met kleine worteltjes, ribbels, groeven en duidelijke wortellittekens. Op een dwarsdoorsnede is een buitenring van bruine kurk te zien en een groot merg in het midden. De geur is aromatisch, de smaak samentrekkend. De plant heeft volgens een overzichtsartikel kale bladeren met een spaarzaam behaarde rand.^[3],[5]

Let op verwarring: De farmacopee noemt als bron Bergenia ciliata, met Bergenia ligulata als andere naam voor dezelfde plant. Volgens de internationale plantennamenlijst WCVP zijn het twee aparte soorten en is Bergenia ligulata een andere naam voor Bergenia pacumbis. Een overzichtsartikel noemt Bergenia pacumbis de plant die als Pashanbheda bekend is en waarschuwt voor verwarring met Bergenia ciliata. De eigenschappen uit de farmacopee gelden voor de wortelstok onder die gecombineerde naam.^[1],[3],[5]

Let op verwarring: De vertaler van de Bhavaprakasha schrijft dat Pashanabheda een omstreden middel is: veel verschillende planten worden zo genoemd. Volgens hem aanvaarden de meeste geleerden Bergenia ligulata. Een product met de naam Pashanabheda bevat dus niet zeker deze plant.^[4]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt onder meer mutrakrcchra (moeilijk of pijnlijk plassen) en ashmari (stenen in de urinewegen). De wortelstok is onderdeel van de bereidingen Ashmarihara kashaya curna en Mutravirecaniya kashaya curna. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]
• Volgens de Bhavaprakasha is Pashanabheda koud van werking, bitter en samentrekkend van smaak, reinigt het de blaas en werkt het laxerend. De tekst noemt aambeien, zwellingen in de buik, pijnlijk plassen, stenen in de urinewegen, hartaandoeningen, aandoeningen van de vagina, diabetes, miltaandoeningen en wonden. Welk deel bedoeld is, zegt de tekst niet. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[4]

Dierproeven

Volgens een overzichtsartikel was een aceton-extract van de wortelstok bij hogere hoeveelheden schadelijk voor het hart en had de plant in dierproeven een dempende werking op het zenuwstelsel. In een proef met een doorstroomd konijnenhart werkten extracten ongunstig op hartslag en knijpkracht en verminderden ze de doorbloeding van het hart. Bij ratten werd na injectie in de buikholte bepaald bij welke hoeveelheid de helft van de dieren stierf. Het overzicht geeft deze resultaten kort weer; de oorspronkelijke studies hebben we niet gelezen, en wat ze betekenen voor gebruik door mensen is onbekend.^[5]

Verwarring met andere planten

Onder de naam Pashanabheda worden verschillende planten gebruikt, en de farmacopee rekent ook Bergenia ciliata tot deze plant. Gegevens over een product met die naam gaan daarom niet zeker over Bergenia pacumbis.^[3],[4],[5]

Wat niet bekend is

We vonden geen gelezen gegevens over bijwerkingen of vergiftiging bij mensen, en geen Europese kruidenmonografie of LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Er zijn geen gegevens over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is.^[5]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Bergenia pacumbis (Buch.-Ham. ex D.Don) C.Y.Wu & J.T.Pan, geaccepteerde naam, familie en synoniemen; Bergenia ciliata (Haw.) Sternb.. WCVP-record 2674823; Bergenia ligulata Engl.: GBIF 207809548, synoniem van Bergenia pacumbis; Bergenia ciliata (Haw.) Sternb.: GBIF 207809582, record 2674800, aparte soort. https://www.gbif.org/species/207809544 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Bergenia pacumbis (Buch.-Ham. ex D.Don) C.Y.Wu & J.T.Pan, Acta Phytotax. Sin. 26(2): 126 (1988). https://www.ipni.org/n/945348-1 — gelezen op 2026-10-29.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume I: monografie nr. 57 Pashanabheda (Rhizome). nr. 57 (p. 90) volgens de officiële lijst; gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org. Een officiële scan van Vol. I is niet gevonden; nummer, naam en botanische naam komen overeen met de officiële lijst van de PCIM&H. De farmacopee noemt Bergenia ciliata (Haw.) Sternb., syn. Bergenia ligulata (Wall.) Engl. De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-29.
4. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Haritakyadi varga, Pashanabheda. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Harītakyādi varga, Pāṣāṇabheda, verzen 184–185 en noot, p. 189; gelezen op de paginascan. De botanische naam (Bergenia ligulata) is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
5. Gohain A, Sharma A, Gogoi HJ, Cooper R, Kaur R, Nayik GA, Shaikh AM, Kovács B, Areche FO, Ansari MJ, Alabdallah NM, AL-Farga A (2022). Bergenia pacumbis (Buch.-Ham. ex D.Don) C.Y.Wu & J.T.Pan: A Comprehensive Review on Traditional Uses, Phytochemistry and Pharmacology. Plants 11(9):1129. volledige tekst (PMC9104416): inleiding, morfologie, farmacologie (5.12, 5.14) en sectie 7 Safety and Toxicity Profile. https://doi.org/10.3390/plants11091129 — gelezen op 2026-10-29.
6. Roychoudhury S, Das D, Das S, Jha NK, Pal M, Kolesarova A, Kesari KK, Kalita JC, Slama P (2022). Clinical Potential of Himalayan Herb Bergenia ligulata: An Evidence-Based Study. Molecules 27(20):7039. volledige tekst (PMC9611975): opzet en Future Perspectives. https://doi.org/10.3390/molecules27207039 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.