Prapunnada (Chakramarda)

In de Ayurveda wordt het zaad vooral genoemd bij huidaandoeningen zoals ringworm en jeuk, verstopping, wormen, hoest en benauwdheid. Onderzoek bij mensen naar die toepassingen hebben we niet kunnen lezen. In een proef van een half jaar met ratten gaf cassiazaad in de hoogste dosis nierschade die na het stoppen niet herstelde. Volgens gelezen onderzoek worden de anthrachinonen in het zaad in verband gebracht met lever- en nierschade. Bij mensen zijn een ernstige allergische reactie en langdurig vaginaal bloedverlies na het gebruik van cassiazaad beschreven. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de risico's; het is geen aanbeveling om het zaad te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Senna tora (L.) Roxb.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Fabaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Cassia tora L., Cassia foetida Salisb., Emelista tora (L.) Britton & Rose, Cassia tagera L.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Prapunnada, Edagaja, Dadrughna^[3]

Engelse naam

Ring Worm Plant, Fetid Cassia^[3]

Gebruikt plantendeel

Gedroogd zaad^[3]

Herkenning

Het zaad is hard, ongeveer 1 cm lang en 3 tot 4 mm dik, langwerpig of ruitvormig, groenbruin tot bruinzwart, glad en glanzend. Het is geurloos en smaakt bitter.^[3]

Let op verwarring: Cassiazaad (Cassiae semen, Chinees: JueMingZi) bestaat volgens de gelezen onderzoeken uit het rijpe zaad van Cassia obtusifolia of Cassia tora, twee verwante soorten. Een systematisch overzicht omschrijft cassiazaad zelfs als het zaad van Cassia tora var. obtusifolia. In de gelezen dierproeven en casussen staat niet van welke soort het zaad kwam. Gegevens over cassiazaad gelden dus mogelijk voor Senna obtusifolia, voor Senna tora of voor allebei.^[4],[5],[6]

Let op verwarring: De farmacopee gebruikt de oudere naam Cassia tora. Volgens de huidige botanische indeling heet de soort Senna tora. Het gaat om dezelfde soort. Cassia obtusifolia heet nu Senna obtusifolia.^[1],[3]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt als traditionele toepassingsgebieden aandoeningen door kapha en vata, kushtha (huidziekten), vrana (wonden), dadru (ringworm), pakshaghata (verlamming van één lichaamshelft), vibandha (verstopping), gulma (zwelling in de buik), krmi (wormen), pama en kandu (jeukende huidaandoeningen), shvasa (benauwdheid) en kasa (hoest). Belangrijke bereidingen zijn Nimbadi churna, Kasisadi ghrta, Maha vishagarbha taila en Brhanmaricadya taila; dit zijn mengsels. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[3]

Nierschade bij ratten

In een Chinese studie kregen ratten 26 weken lang gevriesdroogd cassiazaad in drie doses, waarvan de laagste volgens de onderzoekers onder de gebruikelijke hoeveelheid uit de Chinese farmacopee lag. Geen enkel dier stierf door de behandeling. In de hoogste dosisgroep had na 26 weken meer dan de helft van de ratten pigmentafzetting in de nierbuisjes, en een kwart had verschrompelde of zich herstellende nierbuisjes; dat was vier weken na het stoppen nog zo. In de twee lagere doses zagen de onderzoekers geen weefselschade. Zij concluderen dat langdurig gebruik in hoge doses de nieren kan beschadigen. Welke soort het zaad was, staat niet in de studie.^[4]

Anthrachinonen: lever en nieren

Het zaad bevat anthrachinonen. Volgens de onderzoekers van de rattenstudie kunnen deze stoffen lever- en nierschade en een donkere verkleuring van het darmslijmvlies veroorzaken. Een laboratoriumonderzoek met 26 losse stoffen uit cassiazaad schrijft dat cassiazaad in verband is gebracht met lever- en nierschade, noemt zes van die stoffen eerder bij dieren als schadelijk voor de lever beschreven, en vond in levende cellen dat vooral anthrachinonen en hun suikerverbindingen lever- en niercellen beschadigden. Dit zijn proeven met dieren, cellen en losse stoffen; hoe groot het risico bij mensen is, is niet bekend.^[3],[4],[5]

Bijwerkingen bij mensen

Een systematisch overzicht van bijwerkingen van zaden beschrijft twee gevallen met cassiazaad. Een vrouw kreeg een half uur na een kruidenformule met cassiazaad gevoelloze lippen en jeuk, gevolgd door buikpijn, braken, diarree, piepende ademhaling en blauwe lippen; zij herstelde na behandeling met onder meer adrenaline. Een andere vrouw had drie maanden onregelmatig vaginaal bloedverlies nadat zij 120 dagen lang dagelijks cassiazaadthee had gedronken; het stopte na het staken. In het eerste geval ging het om een mengsel. In geen van beide gevallen is vastgesteld van welke soort het zaad kwam.^[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen Europese kruidenmonografie en geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk over deze plant of over cassiazaad. Over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen en samen met medicijnen hebben we geen gelezen gegevens gevonden. Hoeveel en hoe lang gebruik bij mensen schade kan geven, is niet bekend. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen, heeft u een nier- of leveraandoening, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[3],[4]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Senna tora (L.) Roxb., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2492022; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207094894 — gelezen op 2026-10-28.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Senna tora (L.) Roxb., Fl. Ind., ed. 1832. 2: 340 (1832). https://www.ipni.org/n/518369-1 — gelezen op 2026-10-28.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume III: monografie nr. 69 Prapunnāḍa (Seed). monografie nr. 69, pp. 153–154; gelezen op een scan van Vol. III (Wellcome Collection, via archive.org) en vergeleken met de digitale editie. De dosering uit de monografie is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/b32220522_0003 — gelezen op 2026-10-28.
4. Pei Y, Wei R, Sun J, Gao H (2017). Safety assessment of freeze-dried powdered Cassiae Semen: evaluation of chronic toxicity (26-week) in Sprague-Dawley rats. Toxicology Reports 4:143–150. volledige tekst (PMC5615089): inleiding, materiaal, resultaten (weefselonderzoek), bespreking en conclusie. https://doi.org/10.1016/j.toxrep.2017.02.003 — gelezen op 2026-10-28.
5. Yang J, Wang S, Zhang T, Sun Y, Han L, Banahene PO, Wang Q (2021). Predicting the potential toxicity of 26 components in Cassiae semen using in silico and in vitro approaches. Current Research in Toxicology 2:237–245. volledige tekst (PMC8320615): samenvatting, inleiding, paragraaf 'Potential hepatotoxic and nephrotoxic compounds in Cassiae semen', bespreking en conclusie. https://doi.org/10.1016/j.crtox.2021.06.001 — gelezen op 2026-10-28.
6. Yuan L, Shu B, Zhou J, Li W, Wang H, Zhou X (2026). Safety of medicinal and edible herbs from seed sources for human consumption: A systematic review. Integrative Medicine Research 15(2):101263. volledige tekst (PMC12664519): methoden, paragraaf 'Cassiae semen' en bespreking. https://doi.org/10.1016/j.imr.2025.101263 — gelezen op 2026-10-28.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-28. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.