AyurswasthaGezondheidscentrum
← Ayurvedische geneeskrachtige planten

Shali

Oryza sativa L.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-26

Shali: hangende rijstaren vol groene, nog onrijpe korrels tussen de bladeren
Aren met korrels, nog groen (Telangana, India, 2025). Foto: Aditya Rao, CC BY 4.0, bron.

Samenvatting

De farmacopee beschrijft de rijstkorrel als zoet, vettig en licht en als verkoelend, met onder meer de traditionele werkingen brimhana (opbouwend) en baddhavarcasaka (maakt de ontlasting vaster). Onderzoek bij mensen naar de traditionele Ayurvedische toepassingen hebben we niet gevonden. Wel laat een Cochrane-overzicht zien dat drinkoplossingen tegen uitdroging op basis van rijst bij diarree minstens zo goed werken als oudere suiker-zoutoplossingen, met bewijs van lage kwaliteit. Veel witte rijst eten hangt in bevolkingsonderzoek samen met een hoger risico op diabetes type 2, en rijst kan arseen bevatten. Over de rijstwortel is geen onderzoek bij mensen gevonden.

Identiteit en namen

Wetenschappelijke naam
Oryza sativa L.[1],[2],[3]
Plantenfamilie
Poaceae[1],[2],[3]
Botanische synoniemen
Oryza aristata Blanco, Oryza communissima Lour., Oryza glutinosa Lour., Oryza montana Lour., Oryza palustris Salisb., Oryza perennis Moench, Oryza praecox Lour.[1],[2],[3]
Sanskrietnaam
Shali, Tandulama, Dhanya, Vrihi, Nivara[3],[4]
Engelse naam
Rice, Paddy[3],[4]

Gebruikt plantendeel en herkenning

Gebruikt plantendeel
Gedroogde korrel (vrucht) (hoofddeel), Gedroogde wortel[3],[4]
Herkenning
De gedroogde vrucht is een kleine korrel met één zaad, ongeveer 0,6 tot 1 cm lang en 0,2 tot 0,3 cm breed, langwerpig tot eivormig en geelbruin, stevig omsloten door de kafjes. Het zaad zelf is glad, tot 0,6 cm lang en romig tot wit, met een zoete smaak. De wortel is vezelig en dun, 5 tot 15 cm lang en crème-bruin tot grijsbruin.[3],[4]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Traditionele Ayurvedische eigenschappen

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

Beschreven deel
Gedroogde korrel (Shali)
Rasa (smaak)
madhura (zoet), kashaya (samentrekkend) als bijsmaak[3]
Guna (eigenschappen)
snigdha (vettig), laghu (licht)[3]
Virya (traditionele potentie)
shita (verkoelend)[3]Virya is een traditionele indeling van de werking, niet de temperatuur van het product.
Vipaka (effect na vertering)
madhura (zoet)[3]Vipaka is de traditionele omschrijving van het effect na de vertering.
Traditionele werkingen (karma)
svalpa vatakara (verhoogt vata een beetje), svalpa kaphakara (verhoogt kapha een beetje), pittahara (vermindert pitta), hridya (goed voor het hart), rucikara (bevordert de eetlust), vrishya (versterkend, ook voor de voortplanting), mutrala (urineafdrijvend), brimhana (opbouwend), vishaghna (tegen gif), baddhavarcasaka (maakt de ontlasting vaster), svarya (goed voor de stem)[3]

Deze termen beschrijven de traditionele Ayurvedische leer. Het zijn geen bewezen medische werkingen; zie hieronder wat onderzoek laat zien.

Beschreven deel
Gedroogde wortel (Shali)
Rasa (smaak)
madhura (zoet), kashaya (samentrekkend)[4]
Guna (eigenschappen)
snigdha (vettig), guru (zwaar), laghu (licht)[4]
Virya (traditionele potentie)
shita (verkoelend)[4]
Vipaka (effect na vertering)
madhura (zoet)[4]
Traditionele werkingen (karma)
vatahara (vermindert vata), pittahara (vermindert pitta), kaphahara (vermindert kapha), balya (versterkend), brimhana (opbouwend), mutrala (urineafdrijvend), cakshushya (goed voor de ogen), stanyajanana (bevordert de moedermelk)[4]

Voor de wortel noemt de farmacopee als toepassingen stanyakshaya (te weinig moedermelk) en mutrakricchra (moeilijke of pijnlijke plas). Onderzoek bij mensen met de rijstwortel hebben we niet gevonden.

Traditionele toepassingen

  • Voor de gedroogde korrel noemt de farmacopee jvara (koorts), trishna (dorst), vrana (wonden), atisara (diarree), balatisara (diarree bij kinderen) en pradara (afwijkende vaginale afscheiding of bloeding). Belangrijke bereidingen zijn Lasunadi ghrita, Dadhika ghrita en Tandulodakam (rijstwater). Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.[3]

Onderzoek en beperkingen

Traditionele toepassingen

Soort bewijs: traditioneel · Onderzocht: Gedroogde korrel en wortel

We hebben geen onderzoek bij mensen gevonden met de gedroogde rijstkorrel, rijstwater (Tandulodakam) of de rijstwortel als Ayurvedisch middel bij de toepassingsgebieden uit de farmacopee. Klinisch bewijs voor deze traditionele toepassingen ontbreekt daarom.[3],[4]

Beperkingen: Het ontbreken van onderzoek betekent niet dat een werking is uitgesloten of bewezen.

Drinkoplossing met rijst bij diarree

Soort bewijs: systematisch overzicht · Onderzocht: Rijst (of ander zetmeel) in een medische drinkoplossing met zouten; gaat over de korrel, niet over de wortel, en niet over rijstwater of Ayurvedische bereidingen

Een Cochrane-overzicht van 35 studies met 4284 deelnemers, vooral kinderen, vergeleek drinkoplossingen tegen uitdroging (ORS) waarin de suiker is vervangen door zetmeel, meestal uit rijst, met gewone ORS met suiker. Vergeleken met de oudere, sterker geconcentreerde ORS gaven de rijstoplossingen gemiddeld minder ontlasting in het eerste etmaal, duurde de diarree ongeveer acht uur korter en was minder vaak een infuus nodig. Vergeleken met de ORS die de Wereldgezondheidsorganisatie nu aanbeveelt, was er onvoldoende bewijs dat de ene beter is dan de andere. Bijwerkingen zoals braken kwamen even vaak voor.[5]

Beperkingen: De onderzoekers beoordeelden de kwaliteit van het bewijs als laag tot zeer laag. De studies verschilden sterk, vonden bijna allemaal in het ziekenhuis plaats en waren meestal niet geblindeerd. Dit is geen advies om zelf een rijstoplossing te maken: bij diarree met uitdroging, zeker bij kinderen, hoort u een arts te raadplegen.

Witte rijst en diabetes type 2

Soort bewijs: systematisch overzicht · Onderzocht: Witte (gepelde) rijst als hoofdvoedsel

Een meta-analyse van zeven bevolkingsonderzoeken met ruim 350.000 deelnemers vond dat mensen die veel witte rijst aten vaker diabetes type 2 kregen. In Chinese en Japanse groepen, die veel meer rijst eten, was het risico in de hoogste groep ongeveer anderhalf keer zo hoog als in de laagste groep; in westerse groepen was het verschil niet duidelijk.[6]

Beperkingen: Dit is observationeel onderzoek: het laat een verband zien, geen bewezen oorzaak. Andere factoren, zoals welvaart en de rest van de voeding, kunnen meespelen. Inname werd met vragenlijsten gemeten. Zilvervliesrijst kon niet goed worden beoordeeld.

Veiligheid

Arseen in rijst
Rijst neemt arseen op uit bodem en water. Volgens een overzicht van onderzoek bij mensen is rijst een belangrijke bron van arseen in de voeding, zeker waar het drinkwater weinig arseen bevat. Hoeveel arseen rijst bevat, verschilt sterk per soort en teeltgebied, en koken met arseenhoudend water verhoogt het gehalte. Onderzoek naar de gevolgen voor de gezondheid is nog onvolledig, vooral bij zwangeren, zuigelingen en jonge kinderen. De Europese Commissie stelde voor rijst in voeding voor zuigelingen en jonge kinderen een strengere grens voor dan voor andere rijst.[7]
Diabetes
Veel witte rijst eten hangt samen met een hoger risico op diabetes type 2. Hebt u diabetes of een verhoogd risico, bespreek dan met uw arts of diëtist hoe rijst in uw voeding past.[6]
Wat niet bekend is
We vonden geen Europese kruidenmonografie en geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk over rijst. Over de rijstwortel vonden we geen enkele gegevens over veiligheid bij mensen. Over allergie voor rijst vonden we alleen titels van casusbeschrijvingen, geen volledige artikelen. Gegevens over Ayurvedische rijstbereidingen tijdens zwangerschap of borstvoeding, bij kinderen en samen met medicijnen hebben we niet gevonden. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Dat rijst als voedsel veel wordt gegeten, zegt niet alles over geconcentreerde bereidingen. Gebruikt u medicijnen, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.[7]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

Bronnen en datum

  1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Oryza sativa L., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 426698; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207568513 — gelezen op 2026-10-26.
  2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Oryza sativa L., Sp. Pl. 1: 333 (1753). https://www.ipni.org/n/316812-2 — gelezen op 2026-10-26.
  3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume III: monografie nr. 80 Sali (Fruit). monografie nr. 80, pp. 181–182; gelezen op een scan van Vol. III (Wellcome Collection, via archive.org). https://archive.org/details/b32220522_0003 — gelezen op 2026-10-27.
  4. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume II: monografie nr. 65 Sali (Root). monografie nr. 65, pp. 145–146; eigenschappen gelezen op een scan van Vol. II (Wellcome Collection, via archive.org). https://archive.org/details/b32220522_0002 — gelezen op 2026-10-27.
  5. Gregorio GV, Gonzales ML, Dans LF, Martinez EG (2016). Polymer-based oral rehydration solution for treating acute watery diarrhoea. Cochrane Database Syst Rev 12:CD006519. volledige tekst (PMC5450881): samenvatting, resultaten, kwaliteit van het bewijs, conclusies en steun (Liverpool School of Tropical Medicine; DFID). https://doi.org/10.1002/14651858.CD006519.pub3 — gelezen op 2026-10-27.
  6. Hu EA, Pan A, Malik V, Sun Q (2012). White rice consumption and risk of type 2 diabetes: meta-analysis and systematic review. BMJ 344:e1454. volledige tekst (PMC3307808): resultaten, sterke punten en beperkingen, financiering. https://doi.org/10.1136/bmj.e1454 — gelezen op 2026-10-27.
  7. Karagas MR, Punshon T, Davis M, Bulka CM, Slaughter F, Karalis D, Argos M, Ahsan H (2019). Rice intake and emerging concerns on arsenic in rice: a review of the human evidence and methodologic challenges. Curr Environ Health Rep 6(4):361–372. volledige tekst (auteursmanuscript PMC7745115): inleiding, discussie, conclusies en financiering (NIEHS, EPA). https://doi.org/10.1007/s40572-019-00249-1 — gelezen op 2026-10-27.
  8. Aditya Rao, via iNaturalist (2025). iNaturalist-waarneming 273671361, Oryza sativa (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/273671361 — gelezen op 2026-10-27.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-26. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.

Persoonlijke Ayurvedische begeleiding in Rotterdam

Begin met een kennismaking of intakegesprek. Daarna kiezen we samen wat bij u past.

Afspraak maken