Sharapunkha

De Bhavaprakasha beschrijft Sharapunkha als bitter en samentrekkend en noemt het onder meer bij een vergrote lever en milt, wonden, hoest en koorts. Onderzoek bij mensen naar deze toepassingen hebben we niet gevonden. De plant bevat rotenon, het meest in de wortel, en is volgens de bronnen giftig voor vissen. In een oud onderzoek was vers sap van de wortel van een nauw verwante vorm (nu Tephrosia pumila) dodelijk voor konijnen, en volgens een etnobotanische beschrijving wordt de plant gebruikt om een abortus op te wekken. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de risico's; het is geen aanbeveling om de plant te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Tephrosia purpurea (L.) Pers.^[1],[2]

Plantenfamilie

Fabaceae^[1],[2]

Botanische synoniemen

Cracca purpurea L., Galega purpurea (L.) L., Tephrosia purpurea var. genuina R.Vig.^[1],[2]

Sanskrietnaam

Sharapunkha, Plihashatru, Nilivrikshakriti, Banapunkha^[3],[6],[7]

Engelse naam

Purple tephrosia, Wild indigo^[5]

Gebruikt plantendeel

Hele plant, wortel en zaden (volgens verschillende bronnen)^[4],[6]De Bhavaprakasha noemt geen plantendeel. Andere bronnen noemen de as van de hele plant, de wortel en de zaden.

Herkenning

Een half rechtopgaand, overblijvend kruid van 30 tot 45 cm hoog met geveerde bladeren, losse trossen met paarse bloemen en rechte, dun behaarde peulen met 4 tot 6 grijsgroene, gespikkelde zaden. De plant bloeit in de regentijd.^[4]

Let op verwarring: Het onderzoek uit 1949 met de dodelijke afloop bij konijnen gebruikte een vorm die de auteurs Tephrosia purpurea var. pumila noemden. Volgens de World Checklist of Vascular Plants is dat nu een aparte soort, Tephrosia pumila. Of de wortel van Tephrosia purpurea zelf even giftig is, is niet onderzocht in de bronnen die we lazen.^[1],[6]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De Bhavaprakasha noemt Sharapunkha bij aandoeningen (vergroting) van lever en milt, gulma (opgezette buik met een gevoel van een knobbel), zweren en wonden, vergiftiging, hoest, bloedingsziekten, kortademigheid en koorts. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[3]
• Volgens een beschrijving uit 1982 wordt in de Ayurveda de as van de hele plant gebruikt tegen wormen, en de wortel bij een opgeblazen buik, slechte spijsvertering en langdurige diarree. Een artikel uit 1949 noemt het traditionele gebruik van de zaden tegen wormen en koorts en van de wortel bij dorst en diarree. Ook dit is traditioneel gebruik, geen bewijs.^[4],[6]

Giftigheid van het wortelsap bij dieren

In het onderzoek uit 1949 was vers sap van de wortel dodelijk voor konijnen; een konijn stierf in coma. Volgens de onderzoekers kwam de dood niet door een te lage bloedsuiker maar door een andere giftige werking, en kan het sap in deze vorm niet veilig worden gebruikt. Bij een onderzoeker die de verse wortel kauwde, ontstond misselijkheid die ongeveer twee uur duurde. Let op: de onderzochte vorm wordt nu als aparte soort (Tephrosia pumila) beschouwd.^[6]

Rotenon en verwante stoffen

De plant bevat rotenon. Volgens een onderzoek uit 1982 zit de meeste rotenon in de wortel, daarna in zaden en vruchten, en het minst in het blad; een extract van de wortel doodde de meeste bladluizen, en de plant is giftig voor vissen. Een ander artikel schrijft de giftige eigenschappen van de plant toe aan rotenon en verwante stoffen (deguelines), en noemt één daarvan, tephrosine, giftig voor vissen maar niet voor zoogdieren. Wat dit betekent voor mensen die de plant innemen, is in deze bronnen niet onderzocht.^[4],[5]

Zwangerschap

Volgens een etnobotanische beschrijving wordt de plant gebruikt om een abortus op te wekken. Gegevens over veiligheid tijdens zwangerschap ontbreken.^[4]

Wat niet bekend is

We vonden geen beschrijvingen van vergiftigingen bij mensen, en geen gegevens over gebruik tijdens borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Er is geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-informatie over deze plant. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is.^[4],[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Tephrosia purpurea (L.) Pers., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2444999; Tephrosia purpurea var. pumila (Lam.) Baker als synoniem van Tephrosia pumila (Lam.) Pers. (GBIF 207105869). https://www.gbif.org/species/207105617 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Tephrosia purpurea (L.) Pers., Syn. Pl. 2(2): 329 (1807). https://www.ipni.org/n/30045812-2 — gelezen op 2026-10-29.
3. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Guduchyadi varga, Sharapunkha. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Guḍūcyādi varga, Śarapuṅkhā, vers 210, p. 261; gelezen op de paginascan. De botanische naam (Tephrosia purpurea) is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
4. Karnick CR, Majumdar R (1982). Observations on Tephrosia purpurea (L.) Pers. growing in and around Gauhati (Assam). Ancient Science of Life 2(1):54–56. volledige tekst: Ayurvedische naam en gebruik, beschrijving, rotenongehalte per plantendeel, etnobotanie. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3336702/ — gelezen op 2026-10-29.
5. Sandhya S, Venkata Ramana K, Vinod KR (2010). Pharmacognostical Standardization of Tephrosia purpurea Pers Root. Ancient Science of Life 30(1):1–6. inleiding: Sanskrietnaam, Engelse namen, giftige inhoudsstoffen. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3336270/ — gelezen op 2026-10-29.
6. Swift HBN, Sethi MS, Sareen KN (1949). Studies on the Hypoglycaemic Effect of Tephrosia Purpurea Var. Pumila. The Indian Medical Gazette 84(6):243–244. volledige tekst (scan): proeven bij konijnen en honden, proef bij één mens, discussie en conclusie. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5196174/ — gelezen op 2026-10-29.
7. Raju MS (2001). Vegetable drugs in Basavarajeeyam. Ancient Science of Life 20(3):31–50. tabel met botanische en Sanskrietnamen (nr. 272: Tephrosia purpurea – Banapunkha). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3336400/ — gelezen op 2026-10-29.
8. Suhel Quader, via iNaturalist (2019). iNaturalist-waarneming 30476922, Tephrosia purpurea (onderzoekskwaliteit; vijf overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/30476922 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.