Svarnapatri (senna)

Sennablad bevat anthrachinonen (sennosiden), stoffen die de dikke darm prikkelen en zo laxerend werken. De farmacopee noemt het bij verstopping en buikaandoeningen. Een systematisch overzicht vond goed bewijs dat senna bij chronische verstopping beter werkt dan een placebo, maar alleen uit kortdurend onderzoek. Buikkramp en diarree komen vaak voor. Bij langdurig of overmatig gebruik zijn darmproblemen, verstoring van zouten in het bloed en zelden leverschade beschreven.

Wetenschappelijke naam

Senna alexandrina Mill.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Fabaceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Cassia angustifolia Vahl, Cassia senna L., Cassia alexandrina (Mill.) Spreng.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Svarnapatri^[3]

Engelse naam

Indian senna, Tinnevelly senna^[3]

Gebruikt plantendeel

Gedroogd blad^[3]

Herkenning

De gedroogde blaadjes zijn 2,5 tot 6 cm lang en in het midden 7 tot 15 mm breed, bleek geelgroen, langwerpig lancetvormig en aan de voet iets scheef. De rand is gaaf en de top is spits met een scherpe punt. Beide kanten zijn glad met een enkel haartje. De geur is zwak maar kenmerkend; de smaak is slijmerig en onaangenaam, maar niet duidelijk bitter.^[3]

Let op verwarring: De farmacopee gebruikt de oudere naam Cassia angustifolia. Volgens de huidige botanische indeling valt die onder Senna alexandrina; het gaat om dezelfde soort. LiverTox noemt naast Indiase senna ook Cassia acutifolia (in het Engels Alexandrian senna) als laxeermiddel; volgens WCVP valt ook die naam onder Senna alexandrina.^[1],[5]

Let op verwarring: Verwar senna niet met Senna occidentalis (ook Cassia occidentalis), een andere soort. Volgens LiverTox heeft het eten van blad of peulen van Senna occidentalis in India, vooral bij kinderen, geleid tot ernstige vergiftigingen met schade aan lever, spieren en hersenen; er is ook een volwassene aan overleden.^[5]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De farmacopee noemt vibandha (verstopping) en udararoga (buikaandoeningen). Het blad is onderdeel van de bereidingen Pancasakara curna en Sarivadyasava. Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]

Darmklachten

Senna werkt door de dikke darm te prikkelen. Buikkramp en diarree komen veel voor: in een recente studie vroeg ruim acht op de tien deelnemers om een lagere hoeveelheid vanwege buikpijn en diarree. LiverTox noemt ook verstoring van de zouten in het bloed (elektrolyten) als bijwerking.^[4],[5]

Langdurig gebruik

Volgens LiverTox is senna bedoeld voor kort gebruik. Langdurig gebruik of misbruik kan leiden tot een zogenaamde laxeerdarm, met diarree, kramp, gewichtsverlies en donkere verkleuring van het darmslijmvlies.^[5]

Leverschade

Bij gebruik van grote hoeveelheden gedurende maanden tot jaren is zelden leverschade beschreven, meestal na drie tot vijf maanden en meestal mild tot matig, met snel herstel na stoppen. Er zijn ook ernstige gevallen met acuut leverfalen beschreven, zoals bij een vrouw die jarenlang veel sennathee dronk; zij herstelde na intensieve behandeling. Opnieuw beginnen na leverschade kan de schade snel laten terugkeren. LiverTox beoordeelt senna als mogelijke, zeldzame oorzaak van leverschade.^[5]

Borstvoeding

Volgens LactMed vond een oud, ongecontroleerd onderzoek met een oud sennaproduct vaker diarree bij borstgevoede baby's, maar vonden meerdere gecontroleerde studies met moderne sennaproducten geen effect op de baby. In twee studies waren senna of de sennosiden niet aantoonbaar in moedermelk; in een derde werd een afbraakproduct in zeer kleine hoeveelheden gemeten.^[6]

Wat niet bekend is

We hebben geen gelezen gegevens over gebruik tijdens de zwangerschap, bij kinderen of samen met medicijnen. De Europese kruidenmonografie konden we niet raadplegen. Over de Ayurvedische bereidingen met senna vonden we geen veiligheidsonderzoek. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Bent u zwanger, geeft u borstvoeding, gebruikt u medicijnen of heeft u langer dan kort last van verstopping, overleg dan met uw arts of apotheker.^[5],[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Senna alexandrina Mill., geaccepteerde naam, familie en synoniemen; Cassia angustifolia Vahl. WCVP-record 2590759; Cassia angustifolia Vahl: GBIF 207094630, record 2702646, synoniem van Senna alexandrina var. alexandrina. https://www.gbif.org/species/207094595 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Senna alexandrina Mill., Gard. Dict., ed. 8. n. 1 (1768); Cassia angustifolia Vahl, Symb. Bot. 1: 29 (1790). IPNI 518323-1 en 484100-1. https://www.ipni.org/n/518323-1 — gelezen op 2026-10-29.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I, Volume I: monografie nr. 66 Svarnapatri (Leaf). nr. 66 (p. 105) volgens de officiële lijst; gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org. Een officiële scan van Vol. I is niet gevonden; nummer, naam en botanische naam komen overeen met de officiële lijst van de PCIM&H. De dosering is bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-29.
4. Rao SSC, Brenner DM (2021). Efficacy and Safety of Over-the-Counter Therapies for Chronic Constipation: An Updated Systematic Review. The American Journal of Gastroenterology 116(6):1156–1181. volledige tekst (PMC8191753): resultaten (stimulerende laxeermiddelen), bespreking en belangenverklaring. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000001222 — gelezen op 2026-10-29.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) (2020). LiverTox: Senna. hoofdstuk Senna, bijgewerkt 1 april 2020: overzicht, levertoxiciteit en casussen 1 en 2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547922/ — gelezen op 2026-10-29.
6. National Library of Medicine (2024). Drugs and Lactation Database (LactMed): Senna. hoofdstuk Senna, herzien 15 november 2024: samenvatting en effecten bij borstgevoede kinderen. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501349/ — gelezen op 2026-10-29.
7. Manoj Karingamadathil, via iNaturalist (2022). iNaturalist-waarneming 143408195, Senna alexandrina (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties op soortniveau). https://www.inaturalist.org/observations/143408195 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.