Udumbara

In de Ayurveda wordt de bast vooral genoemd bij bloedingen, een branderig gevoel, overgewicht en klachten van de vrouwelijke geslachtsorganen. Betrouwbaar onderzoek bij mensen ontbreekt: de enige studie die we konden lezen, had geen vergelijkingsgroep en het is niet zeker welke plant er is gebruikt. In dierproeven met een waterextract van de bast zijn afwijkingen aan lever en nieren gezien. Dit artikel beschrijft de traditionele leer en vooral de risico's en onzekerheden; het is geen aanbeveling om de bast te gebruiken.

Wetenschappelijke naam

Ficus racemosa L.^[1],[2],[3]

Plantenfamilie

Moraceae^[1],[2],[3]

Botanische synoniemen

Ficus glomerata Roxb., Covellia glomerata (Roxb.) Miq., Ficus goolereea Roxb.^[1],[2],[3]

Sanskrietnaam

Udumbara, Sadaphala, Jantuphala, Hemadugdha, Yajnanga^[3],[7]Sadaphala staat in de monografie over de bast; Jantuphala en Hemadugdha in die over de vrucht. Yajnanga komt uit de Bhavaprakasha.

Engelse naam

Cluster Fig, Country fig^[3]

Gebruikt plantendeel

Gedroogde bast, Gedroogde vrucht^[3]

Herkenning

De gedroogde bast is grijsgroen, 0,5 tot 1,8 cm dik, met een zacht, oneffen oppervlak. Bij wrijven komen witte, papierachtige schilfers van de buitenkant los; de binnenkant is lichtbruin en de breuk is vezelig. De smaak is slijmerig, zonder kenmerkende geur. De gedroogde vrucht is een bijna ronde, gerimpelde, bruingrijze vijg van 1 tot 2,3 cm lang, hol van binnen.^[3]

Let op verwarring: In oudere literatuur, ook in de farmacopee, heet de soort vaak Ficus glomerata; dat is dezelfde soort. De naam 'Ficus racemosa' is ook ooit door een andere auteur (Willdenow) gebruikt voor een andere Ficus-soort; daarom is de auteursnaam 'L.' van belang.^[1],[3]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• Voor de bast noemt de farmacopee raktapitta (bloedingen), daha (een branderig gevoel), medoroga (overgewicht of vetstofwisselingsstoornissen) en yonidosha (aandoeningen van de vrouwelijke geslachtsorganen). Bereidingen zijn onder meer Nyagrodhadi kvatha curna. Voor de vrucht noemt ze raktapitta, murccha (flauwvallen), daha, trishna (overmatige dorst), pradara (afwijkende vaginale afscheiding) en granthi roga (knobbels of zwellingen). Dit zijn Ayurvedische ziektecategorieën, geen moderne diagnoses, en de vermelding is geen bewijs van werkzaamheid.^[3]
• Het klassieke kruidenboek Bhavaprakasha beschrijft Udumbara bij de bomen zoals de banyan (Vatadi varga), zonder een plantendeel te noemen. Udumbara zou verkoelend zijn, uitdrogend, zwaar te verteren, pitta, kapha en rakta (bloed) verminderen, zoet en samentrekkend smaken, goed zijn voor de huidskleur en zweren reinigen en laten genezen. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[7]

Wat de studies melden

In de studie bij 50 mensen met diabetes waren de lever- en nierwaarden na 15 dagen volgens de onderzoekers normaal, maar de cijfers staan niet in het artikel. Volgens een overzichtsartikel verdroegen de deelnemers in de kleine placebogecontroleerde studie de bast goed. Over langer gebruik zegt dit weinig.^[4],[5]

Lever en nieren bij dieren

Een overzichtsartikel vat dierproeven met een waterextract van de bast samen. Na één toediening zagen de onderzoekers bij muizen afwijkingen in lever en nieren, een lage nuchtere bloedsuiker en wat vetstapeling in de nieren. Bij muizen en ratten die het extract drie weken kregen, ontstond leverschade die weer herstelde, en stegen de nierwaarden (creatinine en ureum) sterk, zonder zichtbare schade aan het nierweefsel. De oorspronkelijke studies konden we zelf niet lezen. Dieronderzoek is niet direct over te zetten naar mensen, maar het is een reden voor voorzichtigheid.^[5]

Diabetes en bloedstolling

In de studie bij mensen met diabetes kwam het extract bovenop de gewone medicijnen, en de bloedsuiker daalde verder. Of dit tot een te lage bloedsuiker kan leiden, is niet onderzocht. In het laboratorium bevorderde het extract het samenklonteren van bloedplaatjes; wat dat bij inname betekent, is niet bekend.^[4],[6]

Wat niet bekend is

We vonden geen Europese kruidenmonografie over Ficus racemosa en geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk. Over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij kinderen en samen met medicijnen hebben we geen gelezen gegevens, en ook geen beschrijvingen van vergiftiging of allergie. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is. Gebruikt u medicijnen (zeker tegen diabetes), bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een kruidenproduct gebruikt.^[4],[5]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Ficus racemosa L., geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2811980; dezelfde gegevens als Kew Plants of the World Online. https://www.gbif.org/species/207310996 — gelezen op 2026-10-28.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Ficus racemosa L., Sp. Pl. 2: 1060 (1753). https://www.ipni.org/n/853540-1 — gelezen op 2026-10-28.
3. Government of India, Ministry of Health and Family Welfare, Department of AYUSH. The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part I: Volume I, monografie nr. 73 Udumbara (Bark), en Volume III, monografie nr. 98 Udumbara (Fruit). Vol. I nr. 73 (p. 117 volgens de inhoudsopgave), gelezen in een digitale editie van Part I, Vol. I–VI (Department of AYUSH) op archive.org, pp. 198–201 van die editie; Vol. III nr. 98, pp. 217–218, gelezen op de scan van de Wellcome Collection (https://archive.org/details/b32220522_0003). De doseringen zijn bewust niet overgenomen. https://archive.org/details/AyurvedicPharmacopoeiaOfIndiaAllVolume — gelezen op 2026-10-28.
4. Gul-e-Rana, Karim S, Khurhsid R, Saeed-ul-Hassan S, Tariq I, Sultana M, Rashid AJ, Shah SH, Murtaza G (2013). Hypoglycemic activity of Ficus racemosa bark in combination with oral hypoglycemic drug in diabetic human. Acta Poloniae Pharmaceutica – Drug Research 70(6):1045–1049. volledige tekst (pdf via ptfarm.pl): methode, Tabel 1 en 2, resultaten en conclusie. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24383328/ — gelezen op 2026-10-28.
5. Yadav RK, Nandy BC, Maity S, Sarkar S, Saha S (2015). Phytochemistry, pharmacology, toxicology, and clinical trial of Ficus racemosa. Pharmacognosy Reviews 9(17):73–80. volledige tekst (PMC4441165): secties 'Toxicity study' en 'Clinical trials'. https://doi.org/10.4103/0973-7847.156356 — gelezen op 2026-10-28.
6. Ahmed F, Kumar MS, Urooj A, Kemparaju K (2012). Platelet aggregation inducing activity of Ficus racemosa stem bark extracts. Journal of Pharmacology and Pharmacotherapeutics 3(4):329–330. volledige tekst (PMC3543555). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3543555/ — gelezen op 2026-10-28.
7. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Vaṭādi varga, Udumbara. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Vaṭādi varga, verzen 8–9 (Udumbara), p. 294; gelezen op de paginascan. De botanische naam Ficus glomerata Roxb. is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
8. Raja Sekhar Chimirala, via iNaturalist (2025). iNaturalist-waarneming 309660251, Ficus racemosa (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties op soortniveau). https://www.inaturalist.org/observations/309660251 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.