Vatada

De Bhavaprakasha beschrijft de amandelkern als zoet, olieachtig en verwarmend; ze zou vata en pitta verminderen en kapha vermeerderen. Onderzoek bij mensen gaat over amandelen als voedsel: volgens een overzichtsartikel verlagen ze het totale en het LDL-cholesterol, terwijl de resultaten voor bloedsuiker en hart en vaten wisselend zijn. Amandelen kunnen een notenallergie veroorzaken, soms met een ernstige reactie (anafylaxie). Bittere amandelen bevatten een stof waaruit cyanide vrijkomt en kunnen een levensgevaarlijke vergiftiging geven.

Wetenschappelijke naam

Prunus amygdalus Batsch^[1],[2]

Plantenfamilie

Rosaceae^[1],[2]

Botanische synoniemen

Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb, Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill., Amygdalus amara Duhamel, Prunus communis (L.) Arcang.^[1],[2]

Sanskrietnaam

Vatada, Vatavairi, Netropamaphala^[4]

Nederlandse naam

Amandelboom^[3]Dit is de Nederlandse naam van de boom in het Nederlands Soortenregister, waar de soort Prunus dulcis heet.

Engelse naam

Almond^[4],[6]

Gebruikt plantendeel

Zaadkern (amandel)^[4]De Bhavaprakasha noemt de eigenschappen van Vatada in het algemeen en daarna apart die van de kern (majja), de amandel die gegeten wordt.

Let op verwarring: Er bestaan zoete en bittere amandelen. Volgens de World Checklist of Vascular Plants horen beide bij dezelfde soort (de bittere amandel, Amygdalus amara, is een synoniem). De Bhavaprakasha maakt geen onderscheid tussen zoete en bittere amandelen. Bittere amandelen kunnen een ernstige cyanidevergiftiging geven; zie Veiligheid.^[1],[4],[8]

Let op verwarring: De vertaler van de Bhavaprakasha noemt Vatada Prunus amygdalus, en een overzichtsartikel over Indiase etnomedicijnen noemt Vatada Prunus dulcis; volgens de World Checklist of Vascular Plants zijn dat twee namen voor dezelfde soort.^[1],[4],[5]

Een foto of beschrijving op deze website is geen garantie voor een veilige determinatie. Verzamel of gebruik een plant niet op basis van deze pagina.

Dit is de traditionele Ayurvedische indeling zoals de bronnen die geven. Het is geen medische beoordeling en zegt niet of de plant voor u geschikt is.

• De Bhavaprakasha noemt geen ziekten bij Vatada, maar beschrijft de amandel als versterkend en als middel dat vata vermindert. Over Akshota (Juglans regia) zegt de tekst dat die in eigenschappen op Vatada lijkt. Dit is traditionele leer, geen bewijs van werkzaamheid of veiligheid.^[4]
• Volgens een overzichtsartikel gebruikten onder meer de oude Grieken, Perzen, Chinezen en Indiërs amandelen ook als geneesmiddel.^[6]

Als voedingsmiddel

Amandelen worden wereldwijd als voedsel gegeten. Dat zegt niets over amandel als geneesmiddel in andere hoeveelheden of bereidingen.^[6]

Notenallergie

Amandelen bevatten verschillende allergene eiwitten. De reacties lopen uiteen van lichte klachten tot een levensbedreigende allergische reactie (anafylaxie). Bij mensen met een allergie voor berkenpollen komen vaak klachten in de mond voor (oraal allergiesyndroom). Veel mensen hebben bij een test wel antistoffen tegen amandel zonder echt allergisch te reageren. Notenallergieën zijn in het algemeen ernstiger dan allergie voor melk of ei. Heeft u een notenallergie, vermijd amandelen dan en overleg met uw arts.^[7]

Bittere amandelen

Bittere amandelen bevatten stoffen waaruit cyanide kan vrijkomen; zulke stoffen komen ook voor in perzik en abrikoos. Een casusbeschrijving uit 2024 beschrijft een vrouw die na het eten van bittere amandelen van eigen bomen verward raakte en een ernstige verzuring van het bloed kreeg; ze herstelde na behandeling in het ziekenhuis met maagspoeling en een tegengif. Eet geen bittere amandelen. Heeft iemand bittere amandelen gegeten en krijgt hij klachten zoals braken, hoofdpijn, duizeligheid of verwardheid, neem dan direct contact op met een arts of de huisartsenpost.^[8]

Wat niet bekend is

We vonden geen gelezen gegevens over amandel als geneesmiddel (in andere hoeveelheden of bereidingen dan als voedsel) tijdens zwangerschap of borstvoeding, bij kinderen of samen met medicijnen. Er is geen LiverTox-, LactMed- of NCCIH-hoofdstuk over amandel. Geen informatie gevonden betekent niet dat het veilig is.^[6]

Deze pagina geeft geen dosering of behandeladvies. Gebruikt u medicijnen, bent u zwanger of geeft u borstvoeding, overleg dan met uw arts of apotheker voordat u een plantaardig preparaat gebruikt.

1. Royal Botanic Gardens, Kew, via GBIF (2026). The World Checklist of Vascular Plants (WCVP): Prunus amygdalus Batsch, geaccepteerde naam, familie en synoniemen. WCVP-record 2917141; Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb als synoniem (GBIF 207752105). https://www.gbif.org/species/207751845 — gelezen op 2026-10-29.
2. Royal Botanic Gardens, Kew; Harvard University Herbaria; Australian National Herbarium. International Plant Names Index: Prunus amygdalus Batsch, Beytr. Entw. Gewächsreich 1: 30 (1801). https://www.ipni.org/n/60439867-2 — gelezen op 2026-10-29.
3. Naturalis Biodiversity Center. Nederlands Soortenregister: Prunus dulcis D.A.Webb (Amandelboom). opgevraagd via de API van Naturalis (biodiversitydata.nl). https://www.nederlandsesoorten.nl/nsr/concept/000000016646 — gelezen op 2026-10-29.
4. Krishnadas Academy, Varanasi (2001). Bhavaprakasa of Bhavamisra, Vol. 1 (inclusief Nighantu), Sanskriet met Engelse vertaling door K.R. Srikantha Murthy: Amradiphala varga, Vatada. Pūrvakhaṇḍa, Bhāvaprakāśa Nighaṇṭu, Āmrādiphala varga, Vātāda, verzen 123–124, p. 327 (Akṣoṭa, vers 129, p. 328); gelezen op de paginascan. De botanische naam (Prunus amygdalus) is de identificatie van de vertaler. https://archive.org/details/bhavaprakasa-vol-1-including-nighantu-by-bhavamisr — gelezen op 2026-10-29.
5. Fatima N, Baqri SSR, Alsulimani A, Fagoonee S, Slama P, Kesari KK, Roychoudhury S, Haque S (2021). Phytochemicals from Indian Ethnomedicines: Promising Prospects for the Management of Oxidative Stress and Cancer. Antioxidants 10(10):1606. volledige tekst (PMC8533600), passage over tocoferolen (Vatada – Prunus dulcis). https://doi.org/10.3390/antiox10101606 — gelezen op 2026-10-29.
6. Barreca D, Nabavi SM, Sureda A, Rasekhian M, Raciti R, Silva AS, Annunziata G, Arnone A, Tenore GC, Süntar İ, Mandalari G (2020). Almonds (Prunus Dulcis Mill. D. A. Webb): A Source of Nutrients and Health-Promoting Compounds. Nutrients 12(3):672. volledige tekst (PMC7146189): inleiding en sectie 5, onderzoek bij mensen. https://doi.org/10.3390/nu12030672 — gelezen op 2026-10-29.
7. Tudini L e.a. (La Sapienza Universiteit, Rome) (2026). Almond Allergy in Children and Adults: A Narrative Review of Current Knowledge, Clinical Challenges, and Research Gaps. Nutrients 18(5):831. volledige tekst (PMC12986931): inleiding, klinische verschijnselen, diagnostiek. https://doi.org/10.3390/nu18050831 — gelezen op 2026-10-29.
8. Arabizadeh N, Mahmoudi M, Gandomani LM, Eizadi-Mood N (2024). Cyanide poisoning after bitter almond ingestion: "A rare case report". Clinical Case Reports 12(1):e8418. volledige tekst (PMC10774536): casus, discussie, conclusie. https://doi.org/10.1002/ccr3.8418 — gelezen op 2026-10-29.
9. Siddarth Machado, via iNaturalist (2015). iNaturalist-waarneming 30625291, Prunus amygdalus (onderzoekskwaliteit; twee overeenkomende determinaties). https://www.inaturalist.org/observations/30625291 — gelezen op 2026-10-29.

Bronnen geraadpleegd en tekst bijgewerkt op 2026-10-29. Aan bronnen getoetst: deze tekst is opgesteld en nagelopen aan de hand van de hieronder genoemde, gelezen bronnen. Er heeft geen medische of botanische eindredactie door een bevoegde professional plaatsgevonden.